W przypadku wspomnień "szpiegowskich" Filipa Hagenbecka pozwoliłem sobie na zblokowanie dwóch jego książek w jednej recenzji. Głownie dlatego, że obie dotyczą tego samego, czyli jego pracy w polskim wywiadzie. Pierwsza z nich odnosi się do procesu rekrutacji i pracy na rzecz wywiadu PRL, a druga część skupia się na wczesnych latach transformacji ustrojowej lat dziewięćdziesiątych i powrocie do służby wywiadowczej w nowej Polsce.

^{Źródło zdjęcia: księgarnia internetowa https://www.publio.pl.}

Filip Hagenbeck bardzo obrazowo przestawia swoją historię w jaki sposób doszło do tego, że stał się zwyczajnym szpiegiem na usługach komunistycznego rządu. Jego historia zapewne ucieszy autorów i miłośników serii "Resortowe dzieci", gdyż autor sam przyznaje, że zakwalifikował się na kurs szpiegów w Kiejkutach w wyniku protekcji ojca - urzędnika w jednym z ministerstw. Hagenbeck poświęca kilka rozdziałów na wspomnienie szkolenia w "lesie", prowadzeniu obserwacji, ustalaniu tras sprawdzianowych itp. Prawie żaden świeżo wyszkolony szpieg nie trafiał od razu do służby w terenie, czyli zagranicą, najpierw kilka lat musiał sprawdzić się w pracy analitycznej w kraju, nie inaczej było w przypadku autora. Dopiero w drugiej połowie lat osiemdziesiątych wyznaczony został na stanowisko pod przykrywką konsula w Nigerii. Praca na placówce dyplomatycznej za granicą miała być wyróżnieniem, ale i wyzwaniem. Filip Hagenbeck nie zdradza czytelnikom zbyt dużo tajników swojej szpiegowskiej pracy, skupiając się na oficjalnej funkcji konsula i problemach jakie placówka miała w związku ze współpracą z centralą MSZ. To drugie przywołało moje wspomnienia związane ze skierowaniem mnie do służby w strukturach NATO blisko dwadzieścia lat później. Głupota i upór urzędników z centrali doprowadzała mnie (jak i autora) wtedy do szewskiej pasji, ale po latach wspominam te kłody rzucane pod nogi z uśmiechem. Może kiedyś też powinienem spisać wspomnienia ze swojej służby?

^{Źródło zdjęcia: księgarnia internetowa https://www.publio.pl.}

Druga część zaczyna się w miejscu zakończenia pierwszej, czyli w momencie, gdy po powrocie z Nigerii do Polski dowiaduje się, że Pan już tu nie pracuje. Z jednej strony był to cios dla niego i jego rodziny, ale drugiej otwierał nowe możliwości w rodzącej się kapitalistycznej Polsce. Mimo tego, że autor tego nie pisze wprost, ale w pierwszych rozdziałach "Powrotu" uważny czytelnik znajdzie odpowiedzi na nurtujące pytania dlaczego "czerwoni" szpiedzy tak łatwo i dobrze odnaleźli się w kapitalistycznych realiach. Filip Hagenbeck dość łatwo odnalazł się w nowej sytuacji, dorabiał tłumaczeniami, głównie jako podwykonawca, a przez dłuższy czas jego głównym zajęciem była praca w jednej z największych polskich hurtowni spożywczych. Koledzy, którzy zostali w wywiadzie wielokrotnie próbowali go zwerbować ponownie do służby, ale on konsekwentnie odmawiał. Bynajmniej do czasu, gdy hurtownia w której pracował bardzo dobrze przędła. Kiedy okazało się, że w niedługim czasie może znowu poszukiwać pracy z odmiennym nastawieniem przyjął kolejną propozycję powrotu do wywiadu, tym razem w Rzeczypospolitej Polskiej. Po powrocie przez wiele lat pracował jako analityk wywiadu w centrali, dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych skierowany został na placówkę do jednego z krajów Bliskiego Wschodu. Nazwy tego kraju nigdy nie podaje, ale można się domyślić, że chodzi o polską ambasadę w Bagdadzie. Podobnie jak w przypadku wspomnień z Nigerii autor nie zdradza zbyt wielu szczegółów swojej pracy szpiegowskiej, skupia się głównie na życiu codziennym personelu ambasady, wspominając swoje różne życiowe przygody, które go tam spotkały np. wspólne wypady nad jedno z nielicznych jezior, czy podróż przez pustynię na lotnisko w kraju ościennym, czy wjazd bez stempla w paszporcie do Izraela. To ostatnie może wydać się śmieszne, ale nie raz już słyszałem historię o kłopotach przy wjeździe do krajów arabskich w przypadku, gdy w paszporcie widniała pieczątka z Izraelską wizą.

Źródło zdjęcia: YouTube.com.

Myślę, że w przypadku pierwszej części swoich wspomnień autor pozwolił sobie na ujawnienie większej ilości tajemnic szpiegowskich niż w drugiej. Prawdopodobnie ma to związek z zachowaniem tajemnicy państwowej i służbowej, czego wymaga się od każdego posiadającego do nich dostęp. I o ile w przypadku służby w PRLu może to być traktowane pobłażliwie z racji przedawnienia, to w przypadku III RP musiał ważyć każde słowo, które trafiało na papier. Mimo tego uważam te wspomnienia za bardzo ciekawe, gdyż przede wszytkim odbrązawiają zawód szpiega. Nie każdy szpieg to agent 007 sączący martini w towarzystwie pięknych kobiet i jeżdżący szybkimi samochodami, "zwyczajny szpieg" niczym szczególnym się nie wyróżnia i może siedzieć właśnie obok Ciebie.