شیزوفرنی (یا اسکیزوفرنی) نوعی اختلال روانی است که در آن بیمار واقعیت را به صورت غیرطبیعی تفسیر میکند. برخی از علایم شیزوفرنی شامل توهم، هذیان، و اختلال شدید تفکر و رفتار است، که کارکرد روزانهی فرد را مختل مینماید، و میتواند منجر به ناتوانی او در امور روزمرهی زندگی شود.
بیمارانی که دچار شیزوفرنی هستند، نیازمند درمان در تمام طول عمر هستند. در صورتی که درمان بیماری در مراحل اولیه شروع شود، میتوان از بروز عوارض جدی جلوگیری کرد و علایم بیماری را تحت کنترل قرار داد، بهطوریکه چشمانداز بلندمدت بهتری برای بیمار ایجاد شود.
Image credit: American Psychological Association
بهطور کلی، علایم شیزوفرنی در ارتباط با تفکر یا شناخت، رفتار، و عواطف است. علایم و نشانههای این بیماری بین افراد مختلف متفاوت است، ولی معمولاً بهصورت هذیان، توهم، و اختلال گفتار است و میتوانند نشان دهندهی اختلال توانایی در کارکرد طبیعی فرد باشد.
هذیان باور غلطی است که مبتنی بر واقعیت نیست. مثلاً بیمار فکر میکند که کسی میخواهد به او صدمه بزند؛ فکر میکند برخی از رفتارها و گفتارها در جهت او صورت گرفته است؛ فکر میکند توانایی یا شهرت استثنایی دارد؛ فکر میکند که فرد دیگری عاشق او است؛ و یا اینکه فکر میکند که بهزودی فاجعهی سهمگینی اتفاق خواهد افتاد. هذیان در اکثر بیماران مبتلا به شیزوفرنی مشاهده میشود.
علامت دیگری که در بیماران مبتلا به شیزوفرنی مشاهده میشود، توهم است. توهم ممکن است بهصورت دیدن یا شنیدن چیزهایی باشد که در واقع وجود ندارد. ولی برای فردی که مبتلا به این بیماری است، این توهمها بهصورت کاملاً واقعی حس میشوند، و بر تجربهی عادی او تأثیر میگذارند. توهم میتواند شامل تمام حواس مختلف باشد، ولی شایعترین نوع توهم در این بیماران، توهمات شنوایی است.
بههمریختگی تفکر و گفتار از دیگر علایم بیماری شیزوفرنی است. این علامت منجر به اختلال در توانایی این بیماران برای ارتباط برقرار کردن میشود. بهطوریکه ممکن است پاسخی که به سؤالات میدهند، کاملاً نامربوط باشد. بعضی وقتها، این بیماران کلمات بیمعنایی را پشت سر هم قرار میدهند که معنای از آن فهمیده نمیشود و به آن «سالاد کلمات» گفته میشود.
رفتارهای حرکتی غیرعادی از دیگر علایمی است که در جریان شیزوفرنی مشاهده میشود. مثلاً ممکن است این بیماران رفتارهای بچهگانه از خودشان نشان بدهند، و یا بهطور غیرقابل پیشبینی برآشفته شوند. گفتار بیمار متمرکز بر هدف مشخصی نیست. بنابراین، بهسختی میتواند کار مفیدی را انجام دهد. ممکن است در مقابل دستورالعملها مقاومت کند. موقعیت غیرعادی و غیرطبیعی به بدن خود بدهد. ممکن است بههیچوجه به محرکها پاسخ ندهد، و حرکات بیفایده و بیش از حد نشان بدهد.