بیماری دست، پا، و دهان (hand‑foot‑and‑mouth disease) (بهصورت مخفف، HFMD) نوعی عفونت ویروسی مسری و خفیف است که عموماً در کودکان خردسال مشاهده میشود. این بیماری بهصورت زخمهایی در ناحیهی دهان و بثورات جلدی بر روی دستها و پاها مشخص میشود. بیماری دست، پا، و دهان عموماً بر اثر عفونت کوکساکیویروس (coxsackievirus) ایجاد میشود.
درمان اختصاصی برای این بیماری وجود ندارد. برای جلوگیری از انتقال این بیماری، شستشوی دستها و اجتناب از تماس نزدیک با افراد، مؤثر واقع میشود. رعایت این قبیل اقدامات بهداشتی میتواند خطر ابتلای کودکان به این عفونت را به حداقل برساند.
Image credit: westynbaby.com
بیماری دست، پا، و دهان مانند سایر عفونتهای ویروسی شایع در کودکان با علایم غیراختصاصی، از قبیل تب، گلودرد، و احساس بیحالی همراه است. در این بیماری، ضایعات دردناک و قرمزرنگِ تاولمانند بر روی زبان و لثهها و در داخل گونهها مشاهده میشود. بثورات قرمزرنگِ بدون خارش و گاه بهصورت تاولی بر روی کف دستها و پاها بروز میکند. تحریکپذیری در کودکان شیرخوار و نوپا و کاهش اشتها از علایم دیگر این بیماری است.
معمولاً از زمان انتقال عفونت تا شروع علایم و نشانههای بیماری—یعنی دوره نهفتگی بیماری—حدود ۳ تا ۶ روز طول میکشد. غالباً اولین علامت این بیماری تب است و به دنبال آن گلودرد و گاه بیاشتهایی و بیحالی ظاهر میشود.
یکی دو روز بعد از شروع تب، زخمهای دردناکی در قسمت جلوی دهان و یا گلو ایجاد میشود. ضایعات روی دستها و پاها، و احیاناً بر روی ناحیهی باسن، ممکن است یکی دو روز بعد بروز نماید.
معمولاً علایم این بیماری خفیف است و طی چند روز خودبهخود بهبود پیدا میکند. با این حال، اگر زخمهای بیماری در ناحیهی دهان و گلودرد برای کودک مشکلزا باشد، لازم است که به پزشک مراجعه کنید تا درمان لازم برای کودک تجویز گردد. در ضمن، در صورتی که پس از چند روز از شروع بیماری علایم و نشانههای بیماری تشدید شود، لازم است که بیمار توسط پزشک معاینه شود و از نظر عوارض مورد بررسی و احیاناً درمان قرار گیرد.