ملاتونین یکی از هورمونهای بدن است که نقش مهمی در خواب ایفا میکند. تولید و آزادسازی ملاتونین در مغز بستگی به زمان روز دارد، بهطوریکه وقتی هوا تاریک میشود، آزاد شدن ملاتونین افزایش پیدا میکند، و وقتی که هوا روشن میشود، آزاد شدن ملاتونین کاهش مییابد. با افزایش سن، از میزان تولید ملاتونین در بدن کاسته میشود.
ملاتونین به صورت یک ترکیب دارویی نیز در دسترس است، و معمولاً به صورت قرص خوراکی عرضه میشود. اکثر مکملهای ملاتونین در آزمایشگاه ساخته میشوند.
Image credit: Wikimedia Commons
از ملاتونین برای درمان اختلالات خواب، مانند بیخوابی و اختلال خواب ناشی از سفرهای هوایی طولانی، استفاده میشود. بر خلاف بسیاری از داروهای خواب، بدن نسبت به ملاتونین وابسته نمیشود، پس از مصرف مکرر نسبت به آن عادت نمیکند، و علایم محرومیت نیز در فرد ایجاد نمیشود.
بر اساس تحقیقاتی که انجام شده است، از ملاتونین میتوان برای برقرار کردن ریتم سیرکادین و اختلالات خواب ناشی از آن در افراد نابینا استفاده کرد.
در افرادی که الگوی خواب آنها تأخیر دارد و سبب میشود که فرد دیرتر از معمول به خواب رفته و دیرتر بیدار شود، ملاتونین باعث بهبود الگوی خواب میشود. بر اساس تحقیقات انجام شده، ملاتونین مدت زمان لازم برای به خواب رفتن را کاهش میدهد، و مدت خواب را افزایش میدهد.
به طور کلی، بر اساس تحقیقات انجام شده، ملاتونین در درمان بیخوابیهای ابتدایی مؤثر است، و باعث تسریع زمان به خواب رفتن میشود، مدت زمان خواب را نیز اندکی افزایش میدهد، و کیفیت خواب را بهتر میکند. در افرادی که به علت سفرهای هوایی طولانی دچار اختلال خواب شدهاند، ملاتونین به بهبود علایم ناشی از آن کمک میکند.
در افرادی که در شیفت شبانه کار میکنند و روزها برای به خواب رفتن مشکل دارند، ملاتونین کیفیت و مدت خواب را بیشتر میکند. افرادی که دچار اختلال در چرخهی خواب و بیداری هستند، میتوانند از ملاتونین برای بهبود وضعیت خود استفاده کنند.
اخیراً تحقیقاتی دربارهی تأثیر ملاتونین در بهبود وضعیتِ شناختی در بیماران مبتلا به بیماری آلزایمر صورت گرفته است و همچنین برای جلوگیری از آسیب سلولی در بیماری اسکلروز لترال آمیوتروفیک (ALS) نیز ممکن است مؤثر باشد که در این زمینه نیز پژوهشها در جریان است.