پارکینسون یک بیماری دستگاه اعصاب مرکزی است که بر حرکات بدن تأثیر میگذارد. مشکل اصلی در این بیماری اختلال در بعضی از نورونهای مغز است. در حالت عادی، مادهی شیمیایی مهمی به نام دوپامین در این نورونها تولید میشود. دوپامین از مواد شیمیایی است که سیگنال عصبی را انتقال میدهد. این سیگنالهای عصبی امکان حرکت هموار عضلات را فراهم میکنند. در بیماری پارکینسون، این نورونها دچار مشکل میشوند. وقتی که این نورونها دوپامین بهقدر کافی نداشته باشند، فرد در حرکت کردن بهصورت طبیعی دچار مشکل میشود. پارکینسون یک بیماری پیشرونده است، به این معنا که هرچه زمان بگذرد، بر شدت آن افزوده میشود. گرچه در حال حاضر برای بیماری پارکینسون درمان قطعی وجود ندارد، ولی داروهایی هستند که با مصرف آنها فرد میتواند راحتتر زندگی کند و علایم بیماری پارکینسون تا حدودی بهبود پیدا میکند.
Image credit: Wikimedia Commons
سببشناسی
علت بیماری پارکینسون بهدقت شناخته نشده است. مشخص نیست چه عاملی باعث خراب شدن این نورونها در مغز میشود. ولی هماکنون تحقیقات زیادی برای یافتن علت این بیماری در جریان است. عوامل زیادی، مانند پیری و سموم موجود در محیط، بهعنوان اتیولوژی این بیماری مطرح شدهاند که تحقیقات دربارهی آنها در دست انجام است. به نظر میرسد که وجود ژنهای غیرعادی در بروز بیماری پارکینسون در بعضی از افراد نقش دارد، ولی در حال حاضر شواهد کافی برای اینکه این بیماری را یک بیماری ارثی به شمار آوریم در تمام بیماران وجود ندارد.
علایم
بهطور کلی، علایم بیماری پارکینسون را به چهار دسته میتوان تقسیم کرد:
- لرزش یا رعشه که به معنای لرزیدن بدن است و در دستها و پاها مشاهده میشود؛
- سفتی عضلات؛
- کند شدن حرکت؛
- بروز اشکال در حفظ تعادل و راه رفتن.
لرزش یکی از شایعترین علایم این بیماری است، ولی باید دانست که تمام افراد مبتلا به بیماری پارکینسون دچار لرزش نیستند، و از طرف دیگر، تمام کسانی هم که لرزش دارند، دچار بیماری پارکینسون نیستند.
در بیماری پارکینسون، لرزش اندام ممکن است در حالتی که اندام حرکت نمیکند، شدیدتر باشد، و در زمان خواب متوقف میشود. با گذشت زمان، بیماری پارکینسون تمام عضلات بدن را گرفتار میکند، بهطوریکه ممکن است فرد در بلعیدن مشکل داشته باشد و یا اینکه دچار یبوست شود.
یکی از علایمی که در مراحل بعدی بیماری ممکن است بروز کند، به این صورت است که قیافهی فرد حالت ثابت و بدون احساس پیدا میکند و فرد در صحبت کردن و یا انجام فعالیتهای دیگر دچار مشکل میشود. حتی ممکن است بیماری پارکینسون با زوال عقل و حافظه همراه باشد و شخص از نظر مهارتهای ذهنی دچار مشکل شود. علایم بیماری معمولاً بین سنین ۵۰ تا ۶۰ سالگی بروز میکند، ولی حتی در سنین پایینتر نیز امکان شروع این بیماری وجود دارد.
تشخیص
در مرحلهی اول برای تشخیص این بیماری پزشک اقدام به گرفتن شرح حال میکند و سؤالاتی را دربارهی علایم و وضعیت سلامتی فرد از او میپرسد، و سپس اقدام به معاینه عصبی مینماید. این معاینه شامل آزمایشاتی است که نحوهی عملکرد اعصاب را مشخص میکنند، مثلاً چگونگی راه رفتن، قدرت عضلانی، رفلکسها، و بینایی فرد مورد معاینه قرار میگیرد. از نظر روانی و خلقوخو نیز بررسیهای لازم انجام میشود.
آزمایش خونی خاصی برای بیماری پارکینسون وجود ندارد، ولی ممکن است تصویربرداری و اقدامات دیگر برای رد کردن علل دیگر انجام شود؛ مثلاً از MRI میتوان برای رد کردن سکتهی مغزی و یا تومور مغز استفاده کرد.
درمان
بهطوریکه قبلاً هم گفته شد، در حال حاضر درمان قطعی برای بیماری پارکینسون وجود ندارد. ولی داروهای مختلف وجود دارند که میتوانند علایم این بیماری را تا حدودی کنترل کنند و زندگی را برای فرد بیمار راحتتر سازند.
لوودوپا یا ال‑دوپا بهترین دارو برای کنترل علایم بیماری پارکینسون است، ولی خود این دارو نیز در دوزهای بالا مشکلاتی را ایجاد میکند. بنابراین، پزشکان گاه از داروهای دیگری برای درمان علایم بیماری در مراحل اولیه استفاده میکنند. بهطور کلی، اقدامات مختلفی مانند فیزیوتراپی و کاردرمانی نیز برای بهبود وضعیت زندگی فرد انجام میشود.