تلسکوپ فضایی هابل تصویری از دورترین ستاره‌ای که تا کنون دیده شده است، ضبط کرد

تلسکوپ فضایی هابل تصویری را از ستاره‌ی «ایکاروس» در فاصله‌ی نُه میلیارد سال نوری از زمین ثبت کرد. برای ثبت این تصویر از تکنیکی به نام همگرایی گرانشی (gravitational lens) استفاده شده است.

همگرایی گرانشی چیست؟

یک عدسی معمولی را در نظر بگیرید. این عدسی نور را می‌شکند، و در نتیجه، موجب پخش شدن (بزرگ‌تر شدن) تصویر اشیا می‌شود.

در نظریه‌ی نسبیت عام اینشتین، جرم یک ستاره باعث خمیده شدن بافتار فضا-زمان می‌شود. به عبارت دیگر، جرم سماوی موجب خمیده شدن مسیر نور نیز می‌شود. بر این اساس، یک جرم بزرگ آسمانی می‌تواند مانند یک عدسی عمل کند.

در واقع، در نظریه‌ی کلاسیک فیزیک هم خمیده شدن نور پیش‌بینی شده است، ولی بر اساس نظریه‌ی نسبیت، میزان آن دو برابر است.

همگرایی گرانشی اکنون ابزار بسیار مفیدی برای اخترشناسان است که با استفاده از آن می‌توانند جزئیات بیشتری از ستاره‌های دوردست را مشاهده کنند.

ایکاروس

ایکاروس، به فاصله‌ی نُه میلیارد سال نوری از زمین، دورترین ستاره‌ای است که تا کنون دیده شده است. همان‌طور که گفتم، تلسکوپ فضایی هابل برای مشاهده‌ی این ستاره از تکنیک همگرایی گرانشی استفاده کرده است.

در واقع، مجموعه‌ی ستاره‌ها (به‌صورت کهکشان) در فواصل دورتر نیز مشاهده شده‌اند، ولی این ستاره با فاصله‌ی زیاد از ستاره‌های مجاور دیده شده است.

اثر همگرایی گرانشی که منجر به مشاهده‌ی این ستاره شده است، تنها بر اثر یک کهکشان ایجاد نشده بود، بلکه بر اثر خوشه‌ای از کهکشان‌ها ایجاد شده است، که این تأثیر آن را تا حد زیادی تقویت می‌کند. در واقع، می‌توان گفت که یک تلسکوپ کیهانی عظیم برای مشاهده‌ی گیتی در اختیار ما قرار گرفته است.

نوری که از ستاره‌ی ایکاروس ثبت شده است، ۴٫۴ میلیارد سال پس از مه‌بانگ از آن سرچشمه گرفته است.

عظمت گیتی

به طور کلی، اکثر وقتی که درباره‌ی کشفیات کیهانی فکر می‌کنیم، در برابر عظمت گیتی احساس کوچکی می‌کنیم. ابعاد جهان واقعاً برای ما قابل تصور نیست. به هیچ ترتیبی نمی‌توان حتی تصور کرد که ما بتوانیم تمام اقطار گیتی را ببینیم، چه برسد که بخواهیم به آن سفر کنیم!

با این حال، نظریه‌هایی نیز در فیزیک وجود دارد که معتقد است که تمام گیتی ما تنها یک گیتی در یک بس‌گیتی است. به‌طوری‌که هر کدام از گیتی‌ها مانند حبابی در گستره‌ی وصف‌ناشدنی بس‌گیتی هستند.

هر چقدر بیشتر درباره‌ی آن فکر می‌کنیم، عظمت آن بیشتر می‌شود.

با این حال، به نظر من، مطالعه‌ی اخترفیزیک بسیار سودمند است. بعضی‌ها فکر می‌کنند با این مطالعات احساس کوچکی و بی‌معنا بودن به ما دست می‌دهد، ولی باید بدانیم که خود ذهن انسان که می‌تواند درباره‌ی چنین عظمت‌هایی تفکر کند، دست کمی از تمام گیتی ندارد. به عبارت دیگر، شعور و خودآگاهی انسان پدیده‌ای است که از نظر عظمت شاید هم‌سنگ تمام گیتی باشد.