တရားေသာ

• itemအေရးႀကီးတဲ့ ဒိ႒ိ (3)မ်ဳိး
  ဒိ႒ိသည္ ႏွစ္မ်ဳိး ရွိသည္။
  သမၼာဒိ႒ိ = သမၼာ-မွန္ကန္ေသာ ဒိ႒ိ-အျမင္
  မိစၦာဒိ႒ိ = မိစၥာ-မွားယြန္းေသာ ဒိ႒ိ-အျမင္ တို႔ျဖစ္ၾကပါတယ္။
  မိစၦာဒိ႒ိ (62)ပါးရွိ၏။ ၄င္းတို႔ကိုအတိုးခ်ံဳးလိုက္ေသာ္(1) သႆတဒိ႒ိ (2) ဥေစၧဒဒိ႒ိ (3) သကၠာယ ဒိ႒ိ ျဖစ္ေလသည္။
  ဤသံုးမ်ဳိးတြင္ အကုန္အက်ံဳး၀င္ေလသည္။
  (1)သႆတဒိ႒ိ - ခိုင္သည္၊ ၿမဲသည္ ဟု ယူဆေသာ
  (2)ဥေစၧဒဒိ႒ိ - ပ်က္စီးၿပီးလွ်င္ လံုး၀ျပတ္သြားသည္ဟု ယူဆေသာ ဒိ႒ိ
  (3)သကၠာယဒိ႒ိ - အစစ္အမွန္ရွိေသာ သကၠာယအေပၚ အစစ္အမွန္မရွိေသာ ပဥာတ္မ်ားတင္စား၍ ထင္မွားေသာ ဒိ႒ိ
  အက်ဥ္းအားျဖင့္ ရုပ္၊ နာမ္ ႏွစ္ပါး (ခႏၶာငါးပါး)သည္ တစ္ကယ္အစစ္အမွန္ရွိ၏။ ထုိ႔ေၾကာင့္ သကၠာယ ဟုေခၚသည္။
  အစစ္အမွန္ရွိတဲ့ရုပ္၊ နာမ္ေပၚမွာ အစစ္အမွန္မရွိတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ ၊ သတၱ၀ါ၊ သူ ၊ ငါ၊ ေယာက်ာၤး ၊ မိန္းမ စသည္ျဖင့္ တင္စားၿပီး
  ထင္မွားေနျခင္းဟု ဆိုလိုသည္။ ထိုသို႔ ထင္မွားေနမႈကို သကၠာယ ဒိ႒ိ ဟုေခၚသည္။
  သကၠာယဒိ႒ိ အမ်ဳိး(20)ရွိသည္။
  (1)ခႏၶာ(5)ပါးရွိရာတြင္ အဦးဆံုးျဖစ္ေသာ ရုပ္ကို အတၱဟူ၍ ထင္စြဲျခင္း၊ တစ္မ်ဳိး၊ ရုပ္နဲ႔နာမ္ မကြဲျပားဘဲ ယူဆေသာ အမ်ဳိးအစား
  (2)အတၱေလးတြင္ ရုပ္၊ ခႏၶာရွိသည္ဟု ထင္စြဲေသာ အယူအဆတစ္မ်ဳိး
  (3)အတၱတြင္ ရုပ္ရွိသည္ဟူေသာ အတၱကို အမွီခံထားေသာ အမ်ဳိးအစား
  (4)ရုပ္တြင္ အတၱရွိသည္ဟု ရုပ္ကိုအမွီခံထားေသာ အယူအဆ

ရုပ္ကိုအတၱ၊ ရုပ္ရွိအတၱ ၊ အတၱ၌ရုပ္၊ ရုပ္၌အတၱ
ဤေလး၀ မွားၾကအတန္တန္

ဤကဲ့သို႔ ရုပ္ခႏၶာေပၚ၌ အစြဲ(4)မ်ဳိးရွိသလို က်န္ခႏၶာမ်ားေပၚ၌ (4)မ်ဳိးရွိသည္။
ထို႔ေၾကာင့္ (5×4)=(20) ၊ သကၠာယဒိ႒ိ အမ်ဳိး(20)ျဖစ္ေလသည္။

ဒိ႒ိ(3)မ်ဳိး၏အဓိပၸါယ္

မိမိတို႔မွာ ခႏၶာ (5)ပါးရွိသည္။
ရူပကၡႏၶာ ၊ ေ၀ဒနာကၡႏၶာ ၊ သညာကၡႏၶာ ၊ သခၤါရကၡႏၶာ ၊ ၀ိဥာဏကၡႏၶာ တို႔ျဖစ္ၾကေလသည္။
ထိုခႏၶာငါးပါးကို ခ်ဳပ္လိုက္လွ်င္ ရုပ္ ၊နာမ္ ႏွစ္ပါးသာျဖစ္သည္။
ထို႔ေၾကာင့္ ရုပ္၊ နာမ္ (2)ပါး၊ ခႏၶာ (5)ပါးသည္ အတူတူပင္ျဖစ္သည္။

ထိုရုပ္၊နာမ္(2)ပါး(၀ါ)ခႏၶာ(5)ပါးပ်က္စီးသြားလွ်င္ ရုပ္ခႏၶာႀကီးက က်န္ရစ္၏။ ေျမျမဳပ္ရ၏။ မီးရိႈ႔ရ၏။ နာမ္ခႏၶာကေတာ့ ထိုသို႔အျပဳမခံ
ဆိုင္ရာသို႔ ကူးသြားၾက၏။ အထူးသျဖင့္ ၀ိညာဏ္ဆိုတဲ့ စိတ္ကေလးက ဆိုင္ရာဘ၀ သို႔ ကူးေျပာင္းသြားသည္ဟု ယူဆ၏။
ထိုသို႔ ၀ိညာဏ္ေလးက မေသဘဲႏွင့္ ၿမဲသည္ဟု အဓိပၸါယ္ေရာက္သည္။ ထိုသို႔ ၿမဲေနသည္ ခိုင္ေနသည္ဟု ယူဆလွ်င္ သႆတဒိ႒ိ
ျဖစ္သည္။

အခ်ဳိ႔ပုဂၢိဳလ္တို႔ကား ရုပ္၊ နာမ္ (2)ပါး ၊ ခႏၶာ(5)ပါးပ်က္စီးသြားလွ်င္ (၀ါ) ေသသြားလွ်င္ျပတ္ၿပီး ေနာက္ထပ္အဆက္အစပ္မရွိ၊ သည္ဘ၀
မွ်သာဘဲ (သစ္ရြက္ကေလးေတြ ရင့္၍၀ါေရာ္လာၿပီး ေျခာက္ေသြ႔ျပတ္ေတာက္သြားေတာ့သည္)။ ထို႔အတူ ဤပုဂၢိဳလ္သည္လည္း ဘယ္
ဘ၀သို႔မွ် ကူးေျပာင္းသြားသည္မရွိ၊ သည္ဘ၀ၿပီး၍ ျပတ္ဆဲသြားၿပီ၊ ေနာက္ထပ္အဆက္အစပ္မရွိ ထိုသို႔ ယူဆစြဲၿမဲေနလွ်င္ ဥေစၦဒဒိ႒ိ
ျဖစ္သည္။

ေနာက္တစ္မ်ဳိးကား ရုပ္၊ နာမ္(2)ပါး ၊ ခႏၶာ(5)ပါးႀကီးသည္ ပရမတၱအားျဖင့္ တစ္ကယ္အစစ္အမွန္ရွိ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ ရုပ္၊နာမ္(2)ပါး
ခႏၶာ(5)ပါးကို သကၠာယ ဟုေခၚသည္။

တရားနာၾကလွ်င္ ေ၀ဒနာနဲ႔တရားနာေနၾကတာ။ မက်န္းမာလို႔ တရားနာတယ္ဆိုရင္ ေ၀ဒနာနဲ႔နာတယ္။ ေခ်ာင္းေတြဆိုးလို႔၊ ရင္ေတြ
က်ပ္ၿပီး တရားနာၾကတယ္ဆိုေတာ့ ဒုကၡေ၀ဒနာနဲ႔တရားနာတယ္။ နားကႀကားၿပီး နာတယ္ဆိုေတာ့ ဥေပကၡာေ၀ဒနာနဲပတရားနာတယ္။
မက်င္ မကိုက္ခဲဘဲတရားနာတယ္ဆိုရင္ သုခေ၀နာနဲ႔နာတယ္။ ဒီလိုဆိုေတာ့ ေယာက်ၤား၊ မိန္းမ ေတြတရားနာၾကတာမဟုတ္ပါဘူး။
ငါတရားနာတယ္ဆိုရင္ သကၠာယဒိ႒ိ၀င္ၿပီ၊ ကၽြန္ေတာ္တို႔၊ ကၽြန္မတို႔ တရားနာတယ္ဆိုရင္ သကၠာယဒိ႒ိဘဲ။ ေ၀ဒနာအလွည့္အေျပာင္းနဲ႔
ခႏၶာေပၚဥာဏ္ေရာက္ၿပီးတရားနာၾကပါ။

ေ၀ဒနာေပၚမွန္းသိေတာ့မွျဖင့္ ပ်က္မွန္းလည္းသိၿပီ။ ေ၀ဒနာေပၚတာေရာ၊ေပ်ာက္တာေရာ ပုဂၢိဳလ္၊ သတၱ၀ါမဟုတ္ ေ၀ဒနာကၡႏၶာျဖစ္တယ္။
အဲလိုဥာဏ္ေရာက္သြားရင္ သကၠာယဒိ႒ိျပဳတ္တယ္။ ဒုကၡေလး ပ်က္လိုက္၊ သုခေလးအစားထိုးလိုက္၊ သုခေလးပ်က္လိုက္၊ ဒုကၡေလး
အစားထိုးလိုက္ဆိုတာသိလာရင္၊ မခိုင္ၿမဲဘူးဆိုတာ ေပၚလာတယ္။ ေ၀ဒနာနဲ႔တရားနာတယ္လို႔သိရင္ သကၠာယဒိ႒ိျပဳတ္တယ္။ တစ္ခု
ေသာေ၀ဒနာေလး ေပ်ာက္သြားတာသိရင္ သႆတဒိ႒ိျပဳတ္တယ္။ ေနာက္ထပ္ေ၀ဒနာေလး အစားထိုးတာသိရင္ ဥေစၦတဒိ႒ိျပဳတ္တယ္။
အဲဒီ သႆတဒိ႒ိ ၊ ဥေစၦတဒိ႒ိ၊ သကၠာယဒိ႒ိ (3)ခု မျပဳတ္ရင္ မဂ္ဖိုလ္မရႏိုင္ပါဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ အေရးႀကီးတဲ့ ဒီဒိ႒ိ(3)မ်ဳိး ျပဳတ္ႏိုင္ေအာင္
ႀကိဳးစားၾကရပါမယ္။* item