📑📑📝

Understanding and managing stress
"စိတ္ဖိစီးမႈကို သိနားလည္ျခင္းႏွင့္ ကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းျခင္း"

It is hardly surprising today that in the so-called highly advanced societies, in the west as well as the east, which are dominated by greed, fear, and hatred, an increasing number of people experience restlessness, frustration, jealousy, and enmity. To many, especially the youths who are brought up in the environment of affluence and luxury, life is meaningless. In anger and out of frustration, they join movements protesting against just about everything.

အလြန္ တိုးတက္ပါတယ္ဆိုတဲ့ ယေန႔ေခတ္တြင္ အေနာက္တိုင္းေရာ၊ အေရွ႕တိုင္းက လူ႔အဖြဲ႕အစည္း အတြင္းမွာပါ ေလာဘၾကီးမႈ၊ စိုးရိမ္မႈ၊ အမုန္းပြားမႈေတြ စိုးမိုးျခယ္လွယ္ ခံေနရျပီး ဂနာမၿငိမ္ျဖစ္သူ၊ အားမလို အားမရျဖစ္သူ၊ မနာလိုသူ၊ ရန္လိုသူေတြ တိုးပြားလာေနပါတယ္။ ဒါဟာ အံ့ၾသစရာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ အထူးသျဖင့္ ဥစၥာဓနေပါမ်ားျပီး ဇိမ္က်က်ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ၾကီးျပင္းလာတဲ့ လူငယ္ အမ်ားျပားဟာ ဘဝကို အဓိပၸါယ္မေဖာ္ႏိုင္ ျဖစ္ေနၾကပါတယ္။

They challenge the conventional ways of doing things by the 'Establishment' and foster the process of bringing about the loss of moral standards, disintegration of family life, and the intrusion of psychotic cults in art, dances, and fashions. Amidst the change and affluence, people are lonely and bored.

သူတို႔ဟာ ေဒါသထြက္ကာ အားမလို အားမရႏွင့္ အရာရာကို ဆန္႔က်င္ ကန္႔ကြက္သည့္ လႈပ္ရွားမႈမ်ားတြင္ ပါဝင္လုပ္ေဆာင္ၾကတယ္။ ေရွး႐ိုးစြဲဝါဒီမ်ား ေဆာင္႐ြက္ေနတဲ့ သမရိုးက် အစဥ္လာနည္းေတြကို ေစာဒကတက္ျပီး ကိုယ္က်င့္တရား စံႏႈန္းမ်ား ေပ်ာက္ဆံုးကာ မိသားစုဘဝ ျပိဳကြဲေစတဲ့ နည္းစနစ္ကို အားေပးလာတယ္။ အႏုပညာပိုင္းတြင္ စိတ္ေဝဒနာဖိဆီးမႈေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ အစြဲလမ္းမ်ား၊ ကခုန္မႈမ်ား၊ ဝတ္စားဆင္ယင္မႈမ်ား ဝင္ေရာက္လာတာကို အားေပးၾကတယ္။
အေျခေန ေျပာင္းလဲမႈႏွင့္ ႂကြယ္ဝခ်မ္းသာမႈ အၾကားမွာ လူေတြဟာ အထီက်န္ျခင္း၊ ျငီးေငြ႔ျခင္းမ်ား ခံစားေနရပါတယ္။

Is it not a paradox that in the world filled with six billion inhabitants, people can still be lonely? To a certain extent, this is true. But being alone does not necessarily mean that one will feel lonely. A meditator may be alone in the forest, but he is fully occupied with the cultivation of his mind. A man can be in the middle of a big crowd, and yet be completely overcome by an intense feeling of loneliness, despite the crowd.

လူသန္းေပါင္း ေျခာက္ေထာင္ ေနထိုင္လ်က္ရွိတဲ့ ကမ႓ာၾကီးထဲမွာ လူသားေတြ အထီးက်န္ေနတယ္ဆိုတာဟာ ဝိေရာဓိျဖစ္စရာ မဟုတ္ပါလား။ ဒါဟာ အတိုင္းအတာ တစ္ခုထိ မွန္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ တစ္ဦးတည္း ရွိေနျခင္းဟာ လူကို အထီးက်န္မႈ ခံစားရေစတယ္လို႔ ေသခ်ာေပါက္ မေျပာနိုင္ပါဘူး။ တရားထိုင္သူဟာ ေတာထဲမွာ တစ္ေယာက္တည္း ရွိေနႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူဟာ စိတ္ကို ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ျခင္းႏွင့္အတူ အခ်ိန္ျပည့္ မအားမလပ္ရွိေနပါမယ္။ အျခားတစ္ေယာက္ဟာ လူအုပ္စုအလယ္မွာ ရွိေနနိုင္ပါတယ္။ လူစုလူေဝးနဲ႔ ရွိေနေပမယ့္ ျပင္းထန္တဲ့ အထီးက်န္ခံစားမႈနဲ႔ လံုးဝ မႊန္ထူေနႏိုင္ပါတယ္။

As one person puts it: 'When alone, I'm not lonely, since I'm free to act as I wish. It is only when I'm with others in society that I experience loneliness, feeling out of place and suspicious of the discrimination, formalities and traditions which society is so full of. 'Increasingly people see their lives as being empty, filled with routine work and lacking a sense of purpose. They try to overcome their loneliness by doing outrageous things, dressing stylish clothes and shocking hairdos.

"တစ္ေယာက္ထဲရွိခ်ိန္မွာ ကၽြန္ေတာ္ အထီးက်န္မခံစားရဘူး။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ကၽြန္ေတာ္ဆႏၵရွိတာကို လုပ္ေဆာင္ရာမွာ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ရွိတာေၾကာင့္ပါ။ အဖြဲ႔အစည္းအတြင္း အျခားသူေတြနဲ႔ အတူရွိေနခ်ိန္မွာသာ ေနရာမရွိသလို ခံစားရျခင္း၊ ခြဲျခားဆက္ဆံခံရသလို သံသယစိတ္ဝင္ျခင္း၊ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းမွာ ျပည့္ႏွက္ေနတဲ့ ဟန္ႀကီးပန္ႀကီးလုပ္ျခင္းမ်ား၊ ဓေလ့ထံုးစံမ်ားေၾကာင့္ အထီးက်န္ခံစားရတယ္" ဟု လူတစ္ေယာက္ ေရးသားထားသလိုပါပဲ။ ပံုမွန္ အလုပ္ထဲမွာ နစ္ေနျပီး စိတ္ေက်နပ္မႈခံစားခ်က္ ကင္းမဲ့ေနသူေတြဟာ သူတို႔ဘဝကို အဓိပၸါယ္မဲ့သလို ပိုျမင္လာၾကတယ္။ သူတို႔ဟာ ကိုး႐ိုးကားရား အလုပ္ေတြကို လုပ္ျခင္း၊ ေခတ္ဆန္အဝတ္စားမ်ား ဝတ္ဆင္ျခင္း၊ ဆံပင္ ဖုတ္သိုက္ပံုစံမ်ားထားျခင္းျဖင့္ အထီးက်န္မႈကို ေျဖေဖ်ာက္ရန္ ၾကိဳးစားၾကပါတယ္။

They gamble, get involved in petty thefts or fights, just to create some excitement in their lives. But so long as they are engrossed in themselves and their insatiable desires instead of turning their efforts to the betterment of their fellowman, their loneliness will continue to remain. People turn to alcohol either as a means towards socialization or as a way to drown and wash away their loneliness. But alcohol can never wash away one's troubles: it only worsens them, like feeding more fuel to a fire.

သူတို႔ဟာ ဘဝမွာ စိတ္လႈပ္ရွားမႈအခ်ိဳ႕ ခံစားရရန္ ေလာင္းကစားလုပ္ၾကတယ္။ အေသးအဖဲြ ခိုးမႈေတြ ဒါမွမဟုတ္ တိုက္ခိုက္မႈေတြမွာ ပါဝင္ၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ အျခားသူေတြ တိုးတက္ ေကာင္းမြန္ေအာင္ ၾကိဳးစားလုပ္ေဆာင္ေပးရမည့္အစား ကိုယ့္ကိုယ္ကိုႏွင့္ ကိုယ့္ရဲ႕ မတင္းတိမ္ႏိုင္တဲ့ အလိုဆႏၵေတြကိုသာ စိတ္ဝင္းစားေနသမွ် အထီးက်န္မႈ ဆက္လက္ခံစားေနရပါလိမ့္မယ္။ လူေတြဟာ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ဝင္ဆံ့ေစရန္ နည္းလမ္းတစ္ရပ္အေနႏွင့္ သို႔မဟုတ္ စိတ္ညစ္၍ ေမ့ေအာင္ မူးေအာင္ ေသာက္သည့္အေနႏွင့္ ဒါမွမဟုတ္ အထီးက်န္မႈကို ေဆးေက်ာသည့္အေနႏွင့္ အရက္ေသစာဆီ ေျခဦးလွည့္ၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ အရက္က လူတစ္ဦးရဲ႕ ျပႆနာမ်ားကို ေဆးေက်ာမေပးႏိုင္တဲ့အျပင္ မီးေတာက္ကို ေလာင္စာျဖည့္ေပးသလို ျပႆနာကို ပိုဆိုးသြားေစပါတယ္။

Stress is a disease of civilization
စိတ္ဖိစီးမႈသည္ လူ႔အဖြဲ႕အစည္း၏ အနာေရာဂါတစ္မ်ိဳးျဖစ္၏

Stress is a term adopted by psychology and medicine from engineering science. Simply defined, stress in engineering means force upon an area. As so many forces are working upon us in the modern age, and we find it extremely difficult to cope under so much pressure, stress is called the 'disease of civilization.' Philip Zimbardo in his Psychology and Life traces four interrelated levels at which we react to the pressures exerted upon us from our environment.

Stress ဟာ စက္မႈသိပၸံလာ ေဝါဟာရကို စိတ္ပညာႏွင့္ ေဆးပညာမွ ေမြးယူထားတာျဖစ္ပါတယ္။ လြယ္လြယ္ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ရရင္ စက္မႈသိပၸံတြင္ Stress ဆိုတာ တစ္ေနရာအေပၚ သက္ေရာက္တဲ့ ဖိအားျဖစ္ပါတယ္။ မ်က္ေမွာက္ေခတ္တြင္ ဖိအားမ်ားစြာ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေပၚ က်ေရာက္ေနပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ဟာ ဖိအားမ်ားစြာေအာက္မွ လြတ္ေျမာက္ရန္ ခက္ခဲတယ္ဆိုတာ ေတြ႔ရပါတယ္။ စိတ္ဖိစီးမႈကို လူ႔အဖြဲ႕အစည္း၏ အနာေရာဂါတစ္မ်ိဳးလို႔ ေခၚပါတယ္။ Philip Zimbardo က စိတ္ပညာႏွင့္ဘဝ စာအုပ္တြင္ ပတ္ဝန္းက်င္က ကၽြန္ေတာ္တို႔အေပၚ က်ေရာက္တဲ့ ဖိအားမ်ားကို ကၽြန္ေတာ္တို႔က တုန္႔ျပန္ပံု အျပန္လွန္ဆက္ႏႊယ္သည့္ အဆင့္ေလးဆင့္ကို ေျခရာေကာက္ျပထားပါတယ္။

The four are: the emotional level, the behavioral level, the physiological level, and the cognitive level. The emotional responses to stress are sadness, depression, anger, irritation, and frustration. The behavioral responses are poor concentration, forgetfulness, poor interpersonal relations, and lowered productivity. The ​physiological responses consist of bodily tensions, which may lead to headaches, backaches, stomach ulcers, high blood pressure, and even killer diseases. At the cognitive level one may lose self- esteem and self-confidence, which leads to feelings of helplessness and hopelessness. At worst such a person may even end up committing suicide.

အဆင့္ေလးဆင့္မွာ စိတ္ခံစားမႈႏွင့္ ဆိုင္ေသာ အဆင့္၊ အျပဳအမူႏွင့္ ဆိုင္ေသာ အဆင့္၊ ဇီဝကမၼႏွင့္ ဆိုင္ေသာ အဆင့္၊ သိျမင္မႈႏွင့္ ဆိုင္ေသာ အဆင့္တို႔ျဖစ္ပါတယ္။ စိတ္ဖိစီးမႈကို စိတ္ခံစားမႈႏွင့္ တုန္႔ျပန္ပံုမ်ားကေတာ့ ဝမ္းနည္းျခင္း၊ စိတ္အားငယ္ျခင္း၊ ေဒါသထြက္ျခင္း၊ စိတ္တိုျခင္း၊ ခံျပင္းျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ အျပဳအမူႏွင့္ တုန္႔ျပန္ပံုမ်ားကေတာ့ အာ႐ံုစူးစိုက္ ႏိုင္စြမ္းအားနည္းျခင္း၊ ေမ့တတ္ျခင္း၊ လူမႈဆက္ဆံေရး ညံ့ဖ်င္းျခင္း၊ လုပ္ကိုင္ႏိုင္စြမ္းအား က်ဆင္းျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ ဇီဝကမၼဆိုင္ရာ တုန္႔ျပန္ပံုမ်ားတြင္ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ေက်ာေအာင့္ျခင္း၊ ဗိုက္နာျခင္း၊ ေသြးေပါင္ျမင့္တက္ျခင္းအျပင္ ေသေစႏိုင္သည့္ ေရာဂါမ်ားပင္ ျဖစ္ေစႏိုင္တဲ့ ကိုယ္ခႏၶာပင္ပန္းမႈတို႔ ပါဝင္ပါတယ္။ သိျမင္မႈဆိုင္ရာ အဆင့္တြင္ အကူညီမဲ့တဲ့ ခံစားခ်က္၊ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မဲ့တဲ့ ခံစားခ်က္မ်ား ျဖစ္ေစႏိုင္သည့္ ကိုယ့္ကိုယ္ကို တန္ဖိုးထားမႈ။ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ယံုၾကည္မႈမ်ား ေပ်ာက္ဆံုးႏိုင္ပါတယ္။ အဆိုးဆံုးကေတာ့ အဲဒီလို စိတ္ဖိစီးမႈခံရသူဟာ ကိုယ့္ကိုယ္ကို အဆံုးစီရင္ျပီး ဘဝကို အဆံုးသတ္သြားႏိုင္ပါတယ္။

In order to understand stress, let us consider the various environmental factors which exert pressure on modern man. In this atomic age the very survival of the species is threatened. Nuclear war threatens every single human being on earth, irrespective of whether one lives in a country with nuclear weapons or not. Population explosion threatens man with severe food shortages; at present even a large segment of human population is undernourished while still others are dying of starvation and malnutrition. Environmental pollution causes severe health hazards and mental and physical retardation.

စိတ္ဖိစီးမႈသေဘာကို နားလည္ရန္ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ လူသားမ်ားအေပၚ ဖိအားက်ေရာက္ေစတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာ အေၾကာင္းရင္း အမ်ိဳးမ်ိဳးကို စဥ္းစားၾကည့္ရေအာင္။ ယခုလို အႏုျမဴေခတ္တြင္ မ်ိဳးစိတ္မ်ား အသက္ရွင္သန္ေရးသည္ပင္ ၿခိမ္းေျခာက္ခံေနရပါတယ္။ အႏုျမဴပိုင္ဆိုင္တဲ့ ႏိုင္ငံမွာ ေနထိုင္သူ မေနထိုင္သူလို႔ ေ႐ြးစရာမလို ကမ႓ာမွာရွိသမွ် လူတိုင္းကို အႏုျမဴ စစ္ပြဲက ၿခိမ္းေျခာက္ေနတာပါ။ လူဦးေရ တစ္ဟုန္ထိုး တိုးပြားျခင္းက အစာေရစာ ၾကီးၾကီးမားမား ျပတ္လပ္မႈႏွင့္ လူသားေတြကို ၿခိမ္းေျခာက္ပါတယ္။ လတ္တေလာမွာပင္ လူအေရတြက္ အေတာ္မ်ားမ်ား အဟာရခ်ိဳ႕တဲ့ေနျပီး အျခား အစာေရစာ ငတ္ျပတ္၍ ေသဆံုးသူမ်ား၊ အာဟာရ ခ်ဳိ႕တဲ့၍ ေသဆံုးသူမ်ားလည္း ရွိေနပါတယ္။ သဘာဝပတ္ဝန္က်င္ ညစ္ညမ္းျခင္းကလည္း ဆိုး႐ြားတဲ့ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ ေဘးအႏၲရာယ္မ်ားနဲ႔ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ဖြံ႕ျဖိဳးမႈအားနည္းျခင္းကို ျဖစ္ေစပါတယ္။

Unemployment among the skilled is a growing global problem. The pace of life has become so hectic that man is rushing from one task to another without any relaxation. This is really paradoxical in an age when labor-saving devices are freely available and are in use to an unprecedented degree. Competition​ for educational and employment opportunities is so severe that it has contributed greatly increase the rate of suicide.

ပညာတတ္မ်ားအၾကား အလုပ္လက္မဲ့ လူဦးေရဟာ ကမ႓ာလံုးအတိုင္းအတာႏွင့္ တိုးပြားလာေနပါတယ္။ လူေတြမွာ အနားမရဘဲ အလုပ္တစ္ခုျပီး တစ္ခု ေျပးလႊားလုပ္ကိုင္ေနရသည္အထိ ဘဝအရွိန္ဟာ အလြန္ ကသီလင္တႏိုင္လွပါတယ္။ ဒါဟာ လုပ္အားေခၽြတာေရး ကိရိယာမ်ား အလြယ္တကူ ရႏိုင္ျပီး၊ မၾကံဳစဖူး အတိုင္းအတာအထိ အသံုးျပဳေနသည့္ ကာလေရာက္ေနတဲ့ ေခတ္နဲ႔ အလြန္ ဝိေရာဓိျဖစ္ေနပါတယ္။ ပညာေရးဆိုင္ရာ အခြင့္အလမ္းမ်ားႏွင့္ အလုပ္အကိုင္ အခြင့္အလမ္းမ်ား ျပိဳင္ဆိုင္မႈဟာ ကိုယ့္ကိုယ္ကို အဆံုးစီရင္မႈႏူန္း လြန္လြန္ကဲကဲ တိုးပြားလာေစသည္အထိ အလြန္ ျပင္းထန္ေနပါတယ္။

Enjoyment of sense pleasures has grown so deeply that it has become like drinking salt water to quench thirst. Constant stimulation of the senses is considered a necessity today, and thus pocket radios with earphones and cosmetics are marketed everywhere. Sense stimulation goes on developing but satisfaction is never achieved. It is no wonder that man, caught up in all this, is terribly confused and frustrated, and his life is intolerably stressful. This is the situation the Buddha describes 'people are enmeshed in tangles.'

အာရံုခံစားမႈဆိုင္ရာ အေပ်ာ္အပါးလိုက္ျခင္းဟာ ေရငတ္ေျပေအာင္ ဆားငံေရ ေသာက္သလို ျဖစ္လာသည္အထိ အလြန္႔ အလြန္ တိုးမ်ားလာပါတယ္။ အာရံုမ်ားအား အဆက္မျပတ္ ႏႈိးဆြေပးျခင္းကို ယေန႔ေခတ္ရဲ႕ လုိအပ္ခ်က္လို႔ ထည့္သြင္းစဥ္းစားလာပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေနရာတိုင္းမွာ နားၾကပ္ပါ အိပ္ေဆာင္ ေရဒီယိုမ်ားနဲ႔ အလွျပင္ပစၥည္းမ်ားကို ေရာင္းခ်ေနၾကပါတယ္။ အာရံုႏႈိးဆြေပးမႈ တိုးလာေပမယ့္ ဘယ္ေတာ့မွ အားရေက်နပ္မႈ မရၾကပါဘူး။ အရာရာကို စိတ္ဝင္စားေနတဲ့အတြက္ လူေတြ အလြန္ စိတ္႐ႈပ္ေထြးျပီး မခ်င့္မရဲျဖစ္ကာ မခံႏိုင္ေလာက္ေအာင္ စိတ္ဖိစီးခံရတာဟာ အံၾသစရာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ 'လူေတြဟာ အ႐ႈပ္အေထြးမ်ားထဲက ႐ုန္းမထြက္သာေအာင္ တြယ္ျငိေနၾကတယ္' လို႔ ျမတ္ဗုဒၶမိန္႔ၾကားသည့္ အေျခေနမ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။

@blay