Kupiłem ostatnio dwa notgeldy z Greiffenbergu, czyli z dzisiejszego Gryfowa Śląskiego. Były one drukowane po I wojnie światowej przez władze lokalne jako pieniądz zastępczy. Powodem był niedobór gotówki niższych nominałów. W tych niepewnych czasach tworzenie notgeldów było częstą praktyką. Drukowały zarówno władze lokalne jak i przedsiębiorstwa. Teren obowiązywania był oczywiście ograniczony i uzależniony od mocy emitenta. Często było to też narzędzie propagandy wykorzystywane podczas plebiscytów na Górnym Śląsku.
Notgeldy, które nabyłem mają nominały 3 i 5 marek. Najciekawsze są rewersy, na których umieszczono różne historyjki związane z Duchem Gór vel Liczyrzepą vel Krakonošem vel Rübezahlem. Najbardziej podoba mi się bon 5-ciomarkowy podpisany następująco: "Rübezahl robi airdrop dukatów w Gryfowie Śląskim".
Notgeldem o nieco innej roli była goldmarka, drukowana w czasach hiperinflacji jako pieniądz zastępczy o stałej wartości (taki stablecoin). Odzwierciedlała ona ustalony urzędowo kurs dolara amerykańskiego odpowiadający temu z dnia 1 lipca 1914 roku (1$ = 4,20 złotej marki).
Pierwszym moim skojarzeniem, gdy zacząłem czytać o notgeldach były oczywiście kryptowaluty. Co prawda różnice są spore (np. nie spotkałem jeszcze notgeldu, który miałby jakąś wymyśloną nazwę, zawsze są to nazwy walut już istniejących), warto jednak zwrócić uwagę na sam mechanizm samodzielnej emisji. I to w obliczu problemów, które powracają co jakiś czas (vide: inflacja). Jest to również przykład, którym można zilustrować fakt, że wartość krytowalut, tak jak pieniądza zastępczego, jest kwestią umowy. I jest to realne zjawisko. Notgeldy przecież też teoretycznie nie miały żadnej wartości, nie były bowiem prawnym środkiem płatniczym i kupcy nie mieli obowiązku ich przyjmowania. Wielu jednak to robiło. Dlaczego? Bo jakaś grupa ludzi umówiła się, że bony z Duchem Gór rozsypującym dukaty będą odpowiadały wartości 5 marek. Ot, taka sytuacja.