از زمان کشف پنیسیلین توسط آلکساندر فلمینگ در سال ۱۹۲۸، حدود ۹۰ سال میگذرد. در واقع، با کشف پنیسیلین بشر قدم به عصر آنتیبیوتیک گذاشت. آنتیبیوتیکها چهرهی جهان را عوض کردند و میلیونها انسان را از مرگ رهانیدند.
Staphylococcus aureus bacteria alongside human white blood cells. Credit: NIAID
اما امروزه این تصویر به تدریج در حال تغییر است و باکتریها دوباره تبدیل به تهدیدی جدی برای سلامت بشر شدهاند. علت این مشکل جدید، مقاوم شدن باکتریها نسبت به آنتیبیوتیکها است.
باکتریها مانند تمام موجودات زنده مرتب در حال تغییرات ژنتیکی هستند. بعضی از این تغییرات ژنتیکی باکتریها را در مقابل آنتیبیوتیکها مقاوم میکنند.
مهمترین دلیل بروز مقاومت آنتیبیوتیکی، مصرف بیرویهی آنتیبیوتیکها در سطح جهان است. خصوصاً در کشور ایران مصرف آنتیبیوتیکها بهصورت بیرویه در سطح زیادی صورت میگیرد.
یک عامل که به این مسئله دامن میزند، این است که آنتیبیوتیکها به سادگی از داروخانه بدون نسخهی پزشک قابل تهیهی هستند. بر این اساس، خیلی از افراد به محض اینکه مثلاً سرما میخورند، به داروخانه مراجعه میکنند و آنتیبیوتیک تهیه میکنند و شروع به مصرف آن مینمایند.
شکی نیست که این روش غلط است. اکثر مواردِ سرماخوردگی صرفاً عفونتهای ویروسی هستند که آنتیبیوتیکها بر علیه آنها هیچ تأثیری ندارند.
از طرف دیگر، مصرف بیرویهی آنتیبیوتیک از طریق به هم زدن فلور نرمال بدن و فراهم کردن زمینه برای عفونتهای شدیدتر، موجب بروز مقاومت میکروبی میشود.
مراکز کنترل بیماریها در آمریکا (CDC) در سال ۲۰۱۷ برنامهی جدیدی را برای شناسایی گونههای مقاوم به درمان باکتریها اجرا کرد که نشان داد که این باکتریها را ۲۲۱ بار مشاهده کرد که شیوع غیرمعمولی محسوب میشود.
میکروبهای مقاوم به درمان هر سال در آمریکا منجر به مرگ ۲۳٬۰۰۰ نفر میشوند.
این باکتریها به سرعت تکثیر میشوند و جهشهای ژنتیکی میکنند که موجب قدرتمندتر شدن آنها میشود.
زمانی که مقاومت آنتیبیوتیکی منتشر شد، کنترل کردن آن بسیار مشکل است. در واقع، این پدیده مانند آتشسوزی جنگلها است که بهسختی قابل کنترل است.
نکتهی جالب آن است که بعضی از افراد ناقل این میکروبهای خطرناک هستند، بدون آنکه خودشان هیچگونه علامتی داشته باشند.
روشن است که در این زمینه باید اقدامات پیشگیرانهی جدی صورت پذیرد تا از گستردهتر شدن ابعاد این مشکل جلوگیری به عمل آید.
