Zoeken naar zuilen

bartman67(61)

Published in

#zuil

Words

1610

Reading

8 min

Listen to this post

~11 min

Een paar jaar geleden heb ik een mooie marmeren zuil op de kop getikt. Hij werd aangeboden op een veiling en het betrof eigenlijk een aardig beeldhouwwerk - de zuil zat 'erbij'. Toen het pakket eenmaal was aangeleverd bleek de zuil meer dan 150kg te wegen... het heeft een half jaar geduurd voordat ik hem op de gewenste plek had staan.

Het interesseerde me eerst niet zo heel veel, maar na een tijdje viel me op dat het eigenlijk best een bijzonder exemplaar is. Behalve dat hij uit veel verschillende kleuren marmer is gemaakt heeft hij ook een andere vorm en styling dan de gangbare 'klassieke' kolommen.

Tijdens een lome zomermiddag - toen het echt te warm was om iets ingewikkelds te doen - ben ik maar eens op zoektocht uitgegaan. Ik had niks om mee te beginnen, behalve dat hij afkomstig is uit de omgeving van Barcelona in Spanje...

Alles goed bekeken

Om te beginnen heb ik alle onderdelen nog maar eens goed bekeken. Omdat ik zelf enige ervaring heb met het bewerken van marmer, kon ik wel zien dat er veel vakmanschap, aandacht en tijd in het beeldhouwwerk en de afwerking ervan is gestoken. Bovendien is er een keuze gemaakt voor de mooiste soorten marmer, al kan ik ze niet direct determineren...

Daarnaast merkte ik ook dat ik eigenlijk bar weinig wist van zuilen en het bijbehorende jargon. Veel verder dan voetstuk, schacht en kapiteel kwam ik niet. Na was zelfstudie (zie bijv. ook hier) ben ik tot de onderstaande beschrijving gekomen.

Beschrijving

Een zuil uitgevoerd in drie soorten marmer en brons (of messing) met een totale hoogte van 108cm.

	Abacus Vierkant en draaibaar plateau, bestaande uit een 'sandwich' van groen geaderd marmer tussen rood marmer. De randen tussen de lagen zijn afgezet met messing biezen. h: 6,5cm b/d: 36,5cm
	Kapiteel Rond en bolle kelkvormige kop met aan de bovenzijde afgezet met bronskleurig fries en daaronder een helix (krans) van twaalf gestileerde (bloem)bladen. Het geheel uitgevoerd in rood marmer. h:12,5cm d:28cm
	Schacht (top) Rood marmeren astragaal (fries) met een vertikaal gestreept motief, lijkend op cannelures en riemen. De fries is zowel onder als boven afgezet met een bronzen dan wel geel koperen bies met een patroon van cirkels en verticale lijnen. h:11cm d: 22cm
	Schacht De schacht is rond en glad gepolijst uitgevoerd in granietachtig groen marmer (zonder witte dooradering). De bovenzijde van de fries is afgezet met een smalle geelkoperen bies. h:34,5 d: 22cm
	Schacht (voet) De voet van de schacht is uitgevoerd in hetzelfde groene marmer en versierd met een hoge fries met geometrisch motief, bestaande uit driehoeken die bladeren kunnen voorstellen. h:15cm d: 23cm
	Basis De basis bestaat uit een drievoudige torus (bolle ring), met daaronder een (holle) apothesis of scotia en een (verticale) riem, geheel uitgevoerd in rood marmer. Daaronder bevindt zich een hoge vierkante plint, uitgevoerd in groen en wit geaderd marmer. h: 10cm d: 25cm, h: 15cm b/d: 29cm

Het voordeel van een uitgebreide is beschrijving is dat het je dwingt om goed te kijken, zodat je niets over het hoofd ziet. Nog belangrijk is, dat je zo ook beschikt over de juist (zoek)termen, wat het zoeken aanmerkelijk vergemakkelijkt. Ik zoek niet alleen in Wikipedia, of met DuckDuckGo en Google, maar ik gebruik steeds vaker Perplexity. Perplexity geeft goede verwijzingen naar bronnen, die je vaak niet snel via zoekmachines zult vinden.

Zoektocht

Er is geen etiquette op de zuil aanwezig en op-afbeelding-zoeken naar vergelijkbare exemplaren levert helemaal niets op. De enige informatie waarover ik dus beschik is wat ik zelf zie en een korte beschrijving afkomstig van de verkoper. De zuil maakte deel uit van de inboedel van een huis in Barcelona (Spanje). Het bijbehorende beeld is overigens van de hand van een Franse beeldhouwer.

Om te beginnen ben ik op zoek gegaan naar het materiaal. Is het te achterhalen welke soorten steen of marmer zijn gebruikt?

Steensoorten


"Alpe Verdi" marmer	"Rouge Griotte" marmer

Het groene marmer van de abacus en de plint doen direct denken aan "Alpe Verdi"; een groene marmer uit de alpen. Het groene marmer van de schacht mist de kenmerkende witte adering van deze soort marmer. De rode marmer heeft wel wat weg van de marmersoort Rouge Griotte, maar mist toch een beetje de kenmerkende structuur lijkend op 'kersen' (bolletjes). Beide soorten zijn indertijd veel gebruikt voor decoratieve voorwerpen in Frankrijk.


Marmól verde Macael (met witte calciet aders) Lijkt op Alpe verdi marmer	Marmól verde Macael (zonder witte calciet aders)	Marmól rojo Alicante

Gezien de afkomst uit Spanje, is het ook goed mogelijk dat de zuil aldaar is gemaakt met de lokaal beschikbare steensoorten. In dat geval is de groene marmer wellicht de "Marmol Verde Macael" en de rode de "Mármol Rojo Alicante". Deze groene marmer is eigenlijke een serpentijn ("Peridotita serpentinizada)" en komt ook voor in een vorm die lijkt op het steen van schacht; geen witte dooradering van calciet - meer granietachtig.

Zuiltype

Dat het hier niet een 'gewone' klassieke Griekse of Romeinse zuil betreft, was me meteen wel duidelijk. Ik ben geen bouwkundige, maar ik ben wel vaak genoeg in een oudheidkundig museum geweest om te zien dat het kapiteel niets weg van een Dorische, Ionische of Korinthische zuil (zie hiernaast). Maar wat dan wel?

klassieke zuilen

Egyptische kolommen - bron: https://joostdevree.nl/z/zuil

Na wat zoeken kwam ik de afbeelding hiernaast tegen en voelde ik dat ik warm was. De Egyptische kolommen hebben wel wat weg van mijn zuil. En bovendien: de oosterse herkomst sluit mooi aan op het karakter van bijbehorende oriëntaalse beeld.

Toen ik na nog een tijdje verder gezocht te hebben stuitte op de tekening hiernaast, wist ik het zeker. Het betreft een zuil die is geïnspireerd op den Egyptische Lotusbloem zuil! Weliswaar is de stijl aangepast aan de moderniteit - in dit geval is er duidelijk sprake van de geometrische invloed van de art-deco - maar de overeenkomsten zijn overduidelijk:

de bloemkelk-vorm met bloembladeren,
de fries onder het kapiteel,
de relatief "dikke" schacht,
de decoratie bij de voet met een bladermotief.

Kortom, er is geen twijfel aan of het betreft een lotuszuil.

Lees verder: bron

lotuszuil 2.jpg - bron: https://lecture-notes.tiu.edu.iq

De lotuszuil komt voor in twee soorten: de knop- en de bloemvorm, waarbij niet alleen het kapiteel verschilt, maar ook de schacht anders is bewerkt (zie ook de tekening hiernaast). De vorm van mijn zuil - kelkvormig kapiteel en gladde schacht -sluit duidelijk aan bij die van de Lotusbloem. We kunnen wel zeggen dat de steenhouwer van mijn zuil erg stijlvast was en bovendien zijn lessen over de historie van de bouwkunst goed had onthouden!

Symboliek van de lotus

De hoogst gewaardeerde bloem in het oude Egypte was de zoetgeurende blauwe lotus, met zijn elegante, puntige knoppen en komvormige bloemen. De bloem kwam er op grote schaal voor en zowel de geur als het uiterlijk van de lotusbloemen werden bewonderd. Bovendien werden de wortels als voedsel gebruikt.

De bloem stond symbool voor schepping, wedergeboorte, zuiverheid. De schepping en de zuiverheid zijn als de lotusbloem die als het ware uit het niets uit de vormeloze modder en het troebele water ontstaat en oprijst.

De wedergeboorte werd in verband gebracht met de cyclus van de zon – de bloem, die op het water dreef en zich ’s nachts sloot om ’s ochtends weer open te gaan, werd gezien als een verwijzing naar de dagelijkse verschijning van de pasgeboren zonnegod in een lotusbloem, drijvend op de oerwateren.

In de loop van de tijd werden ook andere goddelijke krachten, vooral die van Harpocrates, met de lotus in verband gebracht. Daarnaast werd de blauwe lotus ook gekoppeld aan de god Nefertem, die de levengevende kracht van de oerlotus belichaamde. Telkens wanneer deze ‘ziel van Re’ zich ’s ochtends opende, verspreidden licht en een hemelse geur zich over de wereld.

Vanwege de symbolische betekenis van de lotus werd deze ook gebruikt om gebruiksvoorwerpen te versieren; veel bekers hebben de vorm van een lotus en schalen werden vaak versierd met lotusbloemen. Als symbool van wedergeboorte is de lotus een vast onderdeel van de versiering van graven en doodskisten, vaak in combinatie met de scarabee, die een vergelijkbare symboliek heeft.

Tempelzuilen in lotusvorm waren ook niet alleen decoratief, maar verbeeldden de tempel als een miniatuurversie van de kosmos: als een heilige ruimte die oprijst uit de oer-oceaan van Nun. De lotuskapitelen en -vormen riepen het beeld op van een moeras of oeroever waaruit leven ontstaat, precies passend bij een tempel als plek van schepping, ritueel en goddelijke aanwezigheid.

bron: Global Egyptian Museum, zie ook wiki-fr en wiki-en

Conclusie

Het blijft mij verrassen hoeveel je te weten kunt komen over zoiets toch relatief "banaals" als een zuil... De steenhouwer die de zuil heeft gemaakt moet behalve een vakman toch ook goed op de hoogte zijn geweest van de klassieke bouwkunst. Bovendien is ook niet "zomaar een kopietje" naar voorbeeld van een zuil uit Egypte. Behalve de eigentijdse materiaalkeuze -van circa een eeuw geleden, schat ik zo - is ook de vormgeving aangepast met duidelijke kenmerken van art-deco (geometrie en abstractie).

Er is natuurlijk ook best wat te zeggen voor een vakman of kunstenaar die geheel naar eigen inzicht (en niet gehinderd door enige kennis) iets geheel nieuws verzint. Zeker als een dergelijke poging slaagt (wat overigens allerminst gegarandeerd is), kan dat leiden tot grote verrassingen en vernieuwing.

Toch blijf ik in dit geval een voorkeur hebben voor het historisch perspectief. Het geeft toch zeker ook een verrassende en duidelijke extra dimensie aan wat je ziet. Het is een verrijking van het verhaal over - in dit geval - zowel de zuil als het bijbehorende beeld.