အာရှအမြန်လမ်း အမှတ် (၁) ၊ နောက်တစ်ခေါက်အလည်ရောက်
မြန်မာပြည်ရှိအရေးပါဆုံး အမြန်လမ်းများတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သော အမြန်လမ်းဆောက်လုပ်ရေး၊ ကရင်ပြည်နယ်တွင် ရပ်တန့်နေမှုကို အပြန်အလှန်အပြစ်ဖို့နေကြ
By Thomas Kean, Frontier
တခါတရံ သတင်းမီဒီယာပါ ဖော်ပြချက်များသည် သက်ရောက်မှု သိပ်မရှိသလိုထင်ရသည်။ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကြောင့် လှုပ်လှုပ်ရွရွ ဖြစ်သွားသည့်အခါမျိုးမှာပင် အငြင်းအခုံများမှာ အလျင်အမြန်ပင် မှေးမှိန်သွားပြီး လူထုအာရုံသည်လည်း တခြားသို့ ပြောင်းသွားတတ်သည်။ ထိုအခါ အရာရာသည် နဂိုပုံမှန်အခြေအနေ ပြန်ဖြစ်သွားပြီး အပြောင်းအလဲမတွေ့ရတော့ပေ။ သို့သော် တခါတရံမှာတော့ သက်ရောက်မှုက အလွန်ပင်တာသွားသည်။ မျှော်လင့်ထားသည်ထက်ပို၍ ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်လာတတ်သည်။
၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း Frontier အပတ်စဉ်မဂ္ဂဇင်းတွင် တပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၊ တောင်တစ်လုံးနှင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် - ဟူသောခေါင်းစဉ်ဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်တွင် အမြန်လမ်းအဆင့်မြှင့်လုပ်ငန်းအတွက် ကျောက်မိုင်းအသုံးပြုမှုကို ဒေသခံတို့ ကန့်ကွက်နေကြပုံကို ဖော်ပြပါရှိခဲ့သည်။
ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ ဒါနန်းမြို့မှ မွန်ပြည်နယ် မော်လမြိုင်မြို့အထိ ကီလိုမီတာ (၁၄၅၀) အရှည်ရှိ အရှေ့အနောက် စီးပွားရေးစကြံလမ်းမကြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လိုနေသေးသော ဟာကွက်ကိုဖြည့်ရာတွင် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် ADB မှ ချေးငွေဒေါ်လာသန်း (၁၀၀) နှင့် နောက်ထပ် ASEAN Infrastructure Fund အာဆီယံအခြေခံအဆောက်အအုံ ရန်ပုံငွေမှ ချေးငွေဒေါ်လာ သန်း (၂၀) တို့ဖြင့် အဆင့်မြှင့်တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဘားအံမြို့အနီးရှိ လွန်းညာတောင် ကျောက်မိုင်းလုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်ကို ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့နှင့် ဆက်နွယ်နေသော ချစ်လင်းမြိုင် တိုယိုတာ ကုမ္ပဏီကို ချပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ကုမ္ပဏီက ထိုလိုင်စင်ကို အမြန်လမ်းဆောက်လုပ်ရေး ကန်ထရိုက်တာ တရုတ်အစိုးရပိုင် China Road and Bridge Corporation ထံ အငှားချပေးလိုက်သည်။ သို့သော် တပ်မတော်လက်အောက်ခံ နယ်ခြားစောင့်တပ် (BGF) မှ လက်နက်ကိုင်များက ကျောက်မိုင်းလုပ်ကွက်လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူပေးထားသည်။ သို့သော် ဒေသခံရွာသူရွာသားများက ကျောက်မိုင်းထုတ်လုပ်မည်ကို သူတို့နှင့်လည်း မတိုင်ပင်ခဲ့ကြောင်း ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မည်ကို စိုးရိမ်ကြောင်း တိုင်တန်းခဲ့ကြသည်။ ထိုဆောင်းပါးမှာ ရေကန်ထဲ ကျောက်ခဲလေးတစ်လုံး ပစ်ချလိုက်သလိုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပလုံဆိုသော အသံတစ်ချက်သာ ပထမတွင်ကြားလိုက်ရပြီး ကျောက်ခဲရေထဲ မြုတ်သွားသည်။ သို့သော် ထိုမှဖြစ်ပေါ်လာသော ရေလှိုင်းဝိုင်းဂယက်များက အဝေးသို့ တဖြည်းဖြည်းရောက်ရှိသွားသည်။ Frontier မဂ္ဂဇင်းထွက်လာပြီးနောက် ADB က ချက်ချင်းတုန့်ပြန်သည်။ လမ်းအတွက် လိုအပ်သောကျောက်များကို စီးပွားဖြစ် ကျောက်ထုတ်လုပ်သူများထံမှသာ ကန်ထရိုက်တာက ဝယ်ယူမည်ဟု ADB က မျှော်လင့်ထားခဲ့ကြောင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှု သုံးသပ်ခြင်း၊ မပြုရသေးသော ကျောက်မိုင်းများမှ လမ်းခင်းကျောက်များရယူခြင်းကို ADB မှ ခွင့်မပြုနိုင်ကြောင်း၊ ကန်ထရိုက်တာကုမ္ပဏီသည် ဒေသခံလူထု၏ လုပ်ကိုင်နေထိုင်မှုဘ၀ ထိခိုက်မှုမရှိကြောင်း ပြသနိုင်ရမည်ဟုပြောပါသည်။
နောက်လများတွင် အငြင်းပွားမှုမှာ ပို၍ပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ကျောက်မိုင်းသို့သွားရာလမ်းကို ရွာသားတို့က ပိတ်ဆို့ဖျက်ဆီးကြရာ ရဲက ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သည်။ အသစ်စက်စက်ရွေးကောက်ခံ ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတာဝန်မှ ဖယ်ရှားခံရသည်။ တင်းမာမှုလျော့ပါးရေးအတွက် BGF ခေါင်းဆောင် စောချစ်သူနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့်တို့သည် မေလအတွင်း လွန်းညာတောင်သို့ သီးခြားစီသွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ဒေသခံရွာသားများ၏ ဝိုင်းဝန်းမေးခွန်းထုတ်မှုကြောင့် အဖြေရခက်နေသော ဝန်ကြီးချုပ်၏ပုံ Facebook တွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ မကြာမီမှာပင် ADB က CRBC ကုမ္ပဏီအား ငွေပေးချေနေမှုကို ရပ်တန့်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း၊ Frontier ကို ပြောပြသည်။ CRBC သည် ADB ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးစံများနှင့် အစိုးရ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များကို မလိုက်နာသောကြောင့်ဟု ပြောပြသည်။ ငွေမရတော့သဖြင့် တရုတ်ကုမ္ပဏီကလည်း မုတ်သုန်မဝင်မီ ဇွန်လထဲမှာပင် ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို တိုးလိုတန်းလန်းနှင့် ရပ်ဆိုင်းပစ်လိုက်တော့သည်။
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးပမာဏ၏ သုံးပုံတစ်ပုံကို ဖြတ်သန်းအသုံးပြုနေရသော လမ်းမကြီးသည် တဝက်တပျက်နှင့် ကျန်ခဲ့ကာ ရွှံ့ဗွက်များ၊ ရေအိုင်များ၊ ချိုင့်ခွက်များပြည့်နှက်ပြီး အန္တရာယ်များသောလမ်းအဖြစ် မော်တော်ယာဉ်များမှာ တရွေ့ရွေ့နှင့် နှေးကွေးစွာ ဖြတ်သန်းသွားလာနေကြရတော့သည်။
ဇူလိုင်လထဲမှာတော့ Frontier ထံ ဖုံးဝင်လာသည်။ ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်က ကျွန်တော်တို့ကို တွေ့ချင်သည်တဲ့။ ဒုတ်ကောက်တစ်ခုကိုထောက်၍ ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့် ဘားအံမြို့၊ ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရရုံး အစည်းအဝေးခန်းမအတွင်းသို့ ဖြေးဖြေးချင်းလျှောက်လှမ်းဝင်လာသည်။
သူမ၏ဆက်ဆံပုံမှာ ယဉ်ကျေး၍ နွေးထွေးပျူငှာမှုရှိပါသည်။ အမြန်လမ်းဆောက်လုပ်ရေးတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှု ဖြစ်ခဲ့ရသည့်ပြဿနာများကို ရှင်းပြသည်။ လမ်းအခြေအနေက ဆိုးဝါးနေသဖြင့် ပြည်နယ်အစိုးရအတွက် ဝင်ငွေရရှိရာ အရေးပါသော ဂိတ်ကြေးကောက်ခံရရှိမှုမှာ ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။
သို့သော် ဝန်ကြီးချုပ်က နိုင်ငံရေးသက်ရောက်မှုအတွက် ပို၍စိုးရိမ်နေပုံရသည်။ ဘားအံမြို့အပြင်ဘက်ရှိ အိန်ဒု မှ ကော့ကရိတ်အထိ ၆၆.၄ ကီလိုမီတာ အမြန်လမ်းအဆင့်မြှင့်တင်ရေးသည် ပြည်နယ်အစိုးရ၏ အဓိကအခြေခံ အဆောက်အအုံ စီမံကိန်းဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်ထွေးမြင့်မှာ သူမ၏ ပြည်နယ်တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် တတ်နိုင်သလောက် ကြိုးစားလုပ်ဆောင်နေပါသော်လည်း ရံပုံငွေက မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်နေသည်။
ကျမတို့မှာ လေဆိပ်တွေ၊ ရေကြောင်းလမ်းတွေ၊ ရထားလမ်းတွေ မရှိဘူး။ ကားလမ်းတစ်ခုဘဲ ရှိပါတယ်။ ကားလမ်းတွေ ကောင်းမွန်ရေးဟာ ပြည်နယ်ရဲ့ ပထမဦးစားပေးပါ။ အဲဒါပြီးတော့ စွမ်းအင်ပေါ့။
အထူးသဖြင့် ဒီလမ်းကမရှိမဖြစ်ပါ။ တနိုင်ငံလုံးက ဒီလမ်းအပေါ် မှီခိုနေရပါတယ်- ဟု သူမကပြောပြပါသည်။
ဤအမြန်လမ်းဆောက်လုပ်ရေးသည် NGO တွေ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေ ဝင်မလာသေးချိန်အထိ ချောချောမွေ့မွေ့နှင့် လုပ်ဆောင်နေခဲ့ကြောင်း ရှင်းပြနေရင်း ဝန်ကြီးချုပ်မှာ ပို၍သက်ဝင်လှုပ်ရှားလာသည်။ ဒီအဖွဲ့အစည်းတွေက ရွာသားတွေကို မြှောက်ပေးကြတော့ ပြဿနာက မီဒီယာတွေအထိပါ ရောက်ကုန်ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် ADB က ဒီကျောက်မိုင်းအသုံးပြုနေမှုကို ပြန်လည်သုံးသပ်သည်အထိ ဖြစ်ခဲ့ရကြောင်း ပြောပြနေပါသည်။
ဤသို့ပြန်လည်သုံးသပ်သောအခါ ဤကျောက်မိုင်းသည် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းမှု ထောက်ခံချက်လက်မှတ် မရရှိသေးကြောင်း တွေ့ရှိသွားသည်။ ဤထောက်ခံချက်လက်မှတ်ကို သဘာဝသယံဇာတနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဋ္ဌာနမှ ၂၀၁၅ ခု ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ်သက်ရောက်မှု အကဲဖြတ်သုံးသပ်ရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအရ လုပ်ဆောင်ပြီးမှ ထုတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ လျှောက်ထားသူ၏ အစဦး ပတ်ဝန်းကျင်ဆန်းစစ်လေ့လာမှု၊ သက်ရောက်မှုကို အကဲဖြတ်မှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးအစီအစဉ်များသည် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဥပဒေနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိကြောင်း ထောက်ခံစာတွင် အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရက ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး လိုက်နာမှုလက်မှတ် ECC လိုအပ်ကြောင်း မသိရှိခဲ့ခြင်းသာဖြစ်သည်ဟု ဝန်ကြီးချုပ်ကပြောပြပါသည်။
နယ်ခြားစောင့်တပ် BGF ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းကြောင့်လည်း ADB က လန့်သွားခဲ့ပါသည်ဟု ဝန်ကြီးချုပ်က ပြောပါသည်။ ဤကျောက်မိုင်းအတွက် ECC ထုတ်ပေးသည်ဖြစ်စေ၊ မပေးသည်ဖြစ်စေ ဤကျောက်မိုင်းကို သုံးခွင့်မပြုတော့ရန် ADB ဘုတ်အဖွဲ့က ယခုနှစ်စောစောပိုင်းတွင် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြကြောင်းကိုလဲ ပြောပြပါသည်။ (Frontier ထွက်ရှိလာပြီးနောက် ADB က Frontier ထံ ဆက်သွယ်ပြီး ADB ဘုတ်အဖွဲ့သည် ဤစီမံကိန်းတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမရှိပါဟု ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့ပါသည်။)
ADB ကတော့ ကျောက်မိုင်းကြောင့် ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်လာမှာစိုးလို့ ဟုပြောပါတယ်။ အဲဒါလုံးဝမဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒီနေရာက သိပ်အေးချမ်းတဲ့နေရာပါ။ သူတို့ကိုယ်တိုင် ကွင်းဆင်းပြီး ဒီနေရာကို လာကြည့်သင့်ပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေဖြစ်နေရတာ သူတို့မှာ တာဝန်အရှိဆုံးပါ ဟု သူမကပြောပါသည်။
ဒီစီမံကိန်းမှာ BGF ပါဝင်လာတာ အမှတ်တမဲ့ တိုက်ဆိုင်မှုတစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရက ဒီကျောက်မိုင်းလုပ်ခွင့်လိုင်စင်ကို ချစ်လင်းမြိုင်တိုယိုတာ ကုမ္ပဏီကို ချပေးခဲ့တာဟာ BGF အဖွဲ့ရဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ဝယ်ချင်တာအဓိကပါ။ လာဘ်ထိုးလိုက်တာပေါ့။ ဒီနည်းက လက်နက်ကိုင်အုပ်စုတွေကို ဖိအားပေးတဲ့ တပ်မတော်ရဲ့နည်းလမ်းထက် ပိုပြီးငြိမ်းချမ်းမှုကို ဆောင်ကြည်းပေးနိုင်တယ်။ ကျမတို့ဟာ လက်နက်ကိုင်အုပ်စုတွေကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်လာအောင်လုပ်၊ အစိုးရလုပ်ငန်းတွေမှာ သူတို့ဆွေမျိုးတွေကို ငှားရမ်းအသုံးချခြင်းဖြင့် နားလည်မှုကို တိုးပွားစေပြီး ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သင့်ပါတယ်- ဟု သူမကပြောပါသည်။
ADB ၏သဘောထားကို Frontier က မေးမြန်းခဲ့သော်လည်း ADB က ဘာမျှတုန့်ပြန်ပြောကြားခြင်း မပြုခဲ့ပါ။ သို့သော် အိန္ဒု -ကော့ကရိတ်လမ်း အဆင့်မြှင့်တင်ရေးစီမံကိန်း အချက်အလက်များကို ADB website ပေါ်တွင် ဖတ်ရှုရသလောက် ဝန်ကြီးချုပ်၏ ပြောကြားချက်အများစုကို ADB က အတည်ပြုခဲ့ပုံရပါသည်။ ၂၀၁၈ ဒုတိယသုံးလပတ်တွင် ကျောက်မိုင်းအသစ်ကိုအသုံးပြုရန် ADB က ထောက်ခံအကြံပြုကြောင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုချက်ရရှိရေး လုပ်ဆောင်မှုများကြောင့် စီမံကိန်းအကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် နှောင့်နှေးနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။ တတိယသုံးလပတ်လောက်မှစ၍ ကျောက်မိုင်းနေရာသစ်ကို စဉ်းစားလျက်ရှိပြီး လိုအပ်သောဆန်းစစ်မှု ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်ဟု စီမံကိန်းအခြေပြဇယားတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ကန်ထရိုက်တာကုမ္ပဏီ၏ ပတ်ဝန်းကျင်စီမံခန့်ခွဲမှု အစီအစဉ်ကို ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဋ္ဌာန၏ ထောက်ခံခွင့်ပြုချက် လိုအပ်နေသေးသည်။ အစိုးရ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး သတ်မှတ်ချက်ကိုမူ ရပ်နားထားသည်။
အရှုပ်တော်ပုံ
ကရင်ပြည်နယ် အမြန်လမ်းမကြီးများဋ္ဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးသောင်းဟန်စိုး တစ်ယောက် ဇူလိုင်နှောင်းပိုင်း မိုးရေးထဲမှာ မတ်တပ်ရပ်ရင်း အလုပ်မရှိလို့ ရပ်နားထားရသည့် ဆောက်လုပ်ရေးစက်ယန္တရားကြီးများကို လက်ညိုးညွှန်ပြလျက် အဲဒါသာကြည့်တော့၊ အားလုံးရပ်တန့်နေပြီ။
၂၀၁၇ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် Frontier အဖွဲ့ မူလပထမဆောင်းပါးအတွက် ဘားအံသို့သွားပြီး လွန်းညာတောင် ကျောက်မိုင်းထဲဝင်ဖို့ကြိုးစားစဉ်က BGF လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေက ဝင်ခွင့်မပြုသဖြင့် အထဲသို့မဝင်ခဲ့ရပေ။ တရုတ်ကုမ္ပဏီ CRBC တံဆိပ်တပ် ဆောက်လုပ်ရေးဦးထုပ်တွေ ဆောင်းထားသော အလုပ်သမား သုံးလေးဆယ်ခန့်ကို အဝေးမှ လှမ်းမြင်နေရပြီး ဘူဒိုဇာမြေညှိစက်သံကြီးတွေကလည်း လေထဲမှာပျံဝဲနေသည်။
ကျောက်မိုင်းကြီးတစ်ခုလုံးကို အလျင်စလို စွန့်ခွာထွက်သွားကြသဖြင့် တိတ်ဆိတ်နေပြီး တစ္ဆေခြောက်မှာတောင် ကြောက်နေရသည်။ ကြိပ်ခွဲပြီး ကျောက်သေးများမှာ ရွေ့လျားခါးပိတ်ရှည်ကြီးအောက်တွင် စုပုံနေသည်။ တရုတ်လမ်းတံတားဆောက်လုပ်ရေး (CRBC) တံဆိပ်ပါ ကျောက်သယ်လှန်သွန်ကားတန်းကြီးမှာ ဘေးစွန်တွင် တန်းစီရပ်ထားလျက်တွေ့ရပြီး တစိတ်တပိုင်းမှာ ရေအောက်ရောက်နေပြီ။
ကျောက်မိုင်းမှာ မေလကတည်းက ရပ်တန့်သွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု သောင်းဟန်စိုးက ပြောပြသည်။ ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်ရမည့် ကျောက်မိုင်းနေရာအစား ရှာမတွေ့သေးသဖြင့် CRBC က လုပ်ငန်းအားလုံးကို ရပ်တန့်ထားလိုက်သည်။ ဒီနှစ်အတွင်း ကီလိုမီတာ (၅၀) ခန့် အပြီးခင်းမည်ဟု မျှော်မှန်းထားသော အမြန်လမ်းအဆင့်မြှင့်တင်ရေး စီမံကိန်းမှာ ဆက်မလုပ်နိုင်တော့သဖြင့် လမ်းမှာ ဆိုးဝါးလှသော အခြေအနေဆိုက်ရောက်နေသည်ဟု သောင်းဟန်စိုးက ပြောပြသည်။ CRBC က လမ်းကို အရင်ချဲ့သည်။ ပြီးမှ မြေဖို့သည်။ သို့သော် ကျောက်မခင်းနိုင်ခဲ့သေးချေ။ ကော့ကရိတ်အထိ လမ်းက အခြေအနေအတော်ဆိုးပါတယ်- ဟု ပြောသည်။
ဒေသခံလူအချို့နှင့် တွေ့ဆုံစကားပြောခွင့်ရအောင် အမြန်လမ်းဋ္ဌာနက စီစဉ်ပေးပါသည်။ သို့သော် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်မှုကို အဓိကပြုလုပ်ခဲ့ကြသော လွန်းညာရွာ မှ လူများတော့မဟုတ်ချေ။ တွေ့ဆုံပြောခွင့်ရသူများသည် ကျောက်မိုင်းအကြောင်း တိုင်ကြားခဲ့သည်။ ကိစ္စကို ဆွေးနွေးပြောဆိုလိုကြပုံမရ၊ ကျောက်မိုင်းမှ ထုတ်ယူအသုံးပြုမှုကို သူတို့ထောက်ခံပါကြောင်း၊ အမြန်လမ်းမကြီး ပျက်စီးနေသောကြောင့် သူတို့နေထိုင်မှုဘဝသာလျှင် အခက်အခဲနှင့် ကြုံတွေ့နေကြရကြောင်း ပြောပြကြပါသည်။
ကျုပ်တို့ကတော့ ဒီလမ်းဖောက်လုပ်ရေးကို အမြန်ဆုံးပြန်လုပ်စေချင်ပါတယ်- ဟု ခနိပ်ဒိုးရွာ မှ အသက် ၇၀ ရွယ် ဦးစိန်ချစ်က ပြောပြနေပါသည်။ (ပုံ- ရှု)
အမြန်လမ်းမှာ အလွန်ဆိုးဝါးလှသော အခြေအနေဆိုက်နေသည်ဆိုသည်ကတော့ ငြင်းစရာမရှိပါ။ CRBC ကလမ်းကို ချဲ့ပြီးညှိသည်။ ပြီးတော့အပေါ်က လက်ကျန်ကတ္တရာဖြူးဖို့ ပြင်ဆင်နေတုံးမှာပင် ဒီအတိုင်းထားပြီး ထွက်ခွာခဲ့ကြတော့သည်။ ဒီလိုလမ်းမျိုးကို (Four-wheel-drive) ၄ ဘီးယက်ကားများသာ မောင်းနှင်သွားနိုင်မည်ဟု ယူဆရသည်။ သို့သော် ဆီဒင်မှန်လုံကားလေးများ၊ နယ်စပ်ဆီသို့သွားနေသော ကွန်တိန်နာတင်ကုန်ကားကြီးများနှင့် မော်တော်ဆိုင်ကယ်အမြောက်အမြား ဖြတ်သန်းမောင်းနှင်နေကြသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ဒီလမ်းမှမသွားလည်း အခြားရွေးစရာလမ်းမရှိချေ။
ကျောက်မိုင်းပိတ်ခံလိုက်ရသဖြင့် လွန်းညာရွာသားတွေ ပျော်သွားကြပြီလား၊ ကျေနပ်သွားကြပြီလား၊ ဝေးပါသေးရဲ့၊ ဒီလိုဖြစ်သွားရသည့်အတွက် စိတ်မကောင်းဖြစ်နေကြသည်။
ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးစောအေးမောင်က CRBC ကုမ္ပဏီအနေနှင့် လမ်းကို ယခုလိုတဝက်တပျက်နှင့် ထားမသွားသင့်ကြောင်း ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းအတွင်းက Frontier နှင့်တွေ့ဆုံရာတွင်ပြောပြသည်။ သူတို့က ပြီးအောင်တော့ လုပ်ပေးသင့်တာပေါ့ -ဟု ပြောပြပါသည်။
အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၏ လှုပ်ရှားမှုများနှင့် မီဒီယာများတွင် ရေးသားဖော်ပြမှုများကြောင့် စီမံကိန်းရပ်ဆိုင်းခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သံသယရှိကြောင်း သူကထုတ်ဖော်ပြောပြသည်။
လွန်ခဲ့တဲ့တစ်လလောက်က မိုးတွေ သည်းသည်းမည်းမည်း စတင်ရွာလာတော့မှ ကျောက်မိုင်းက ထုတ်လုပ်မှုတွေ ရပ်ဆိုင်းသွားတယ်ထင်တာဘဲ။ ဒါပေမဲ့ ကျောက်သယ်ကားတွေ ကျောက်တွေသယ်ဖို့ ဝင်ထွက်နေကြတာ ကျွန်တော်တို့မြင်နေရတာဘဲ။ ဘာကြောင့် အားလုံး ရပ်ဆိုင်းသွားရတယ်ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့တကယ်မသိပါဘူး။ အစိုးရက ကျွန်တော်တို့နဲ့ တွေ့ဆုံစည်းဝေးပြီး စီမံကိန်းက လုံးဝရပ်သွားပြီလား။ ဘာကြောင့်ရပ်သွားရတာလဲဆိုတာ ရှင်းပြစေချင်ပါတယ်-
နောက်သုံးလအကြာမှာတော့ အစိုးရက တကယ်ဘဲလာပြီး ရှင်းပြပါသည်။ အဲဒီအချိန်မှာတော့ မုတ်သုန်မိုးတွေကလည်း လုံးဝရပ်ဆိုင်းပြီးဆုံးသွားပြီး လမ်းတွေဟာ ဖုံတထောင်းထောင်းဖြစ်နေလို့ နေ့စဉ်ပုံမှန် ရေဖျန်းပေးနေရသည်ဟု ဒေသခံတွေက Frontier ကိုပြောပြပါသည်။
နိုဝင်ဘာ (၁) ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့် လွန်းညာရွာသို့ နောက်တစ်ခေါက် ရောက်လာခဲ့ပြန်ပါသည်။ ကျောက်မိုင်းဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုခေါင်းဆောင် စောလှငွေ၏အဆိုအရ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းတွေ ရပ်ဆိုင်းသွားရတာ သူတို့အပြစ်ကြောင့်ဟု ဝန်ကြီးချုပ်က ပြောသွားကြောင်း စောလှငွေက ပြောပြပါသည်။ အမြန်လမ်းမကြီး ဆောက်လုပ်ရေးရပ်ဆိုင်းသွားလို့ ကရင်ပြည်နယ်၏ စီးပွားရေးနှေးကွေးသွားခဲ့ရသည်ဟု ဝန်ကြီးချုပ်က ပြောသွားသည်ဟုဆိုပါသည်။
ကျွန်တော်တို့က လမ်းစီမံကိန်းကို မဆန့်ကျင်ပါဘူး။ လွန်းညာတောင်ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ပျက်စီးသွားမှာကိုသာ ဟန့်တားချင်တာပါ ဟု ဝနကြီးချုပ်ကို ပြောပြခဲ့သည်ဟု သူကပြောပြပါသည်။
သဘောကွဲလွဲမှု
ခုလိုတဝက်တပျက်ဖြစ်နေတဲ့ အမြန်လမ်းကြီးနဲ့ ကရင်ပြည်နယ်ဟာ ဘယ်လိုစခန်းသွားရမှာလဲ။ ဒီအတွက် အပြစ်တွေကို ခွဲတမ်းချလိုက်ရင် ဘယ်သူက အများဆုံးရထိုက်သလဲ ၊ ဒေသခံရွာသားတွေဟာ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အကူအညီ၊ မီဒီယာတွေရဲ့ တို့မီးရှို့မီး (ဒီထဲမှာ Frontier ကတော့ အနည်းဆုံးပေါ့) တွေနဲ့အတူ တိုင်တာတန်းတာတွေ မလုပ်ခဲ့ဘူးဆိုရင် အမြန်လမ်းမကြီးဟာ ခုထက်အခြေအနေတွေများစွာ ကောင်းမွန်လို့ ပြီးစီးကာတောင်နီးလောက်ပါပြီ။ အိန္ဒုနဲ့ ကော့ကရိတ်ကြားလမ်းပိုင်းဟာ ဆိုးဝါးလှတဲ့ မုတ်သုန်မိုးမလာမီတောင် ပြီးနှင့်လောက်ပါသည်။ ဒီစီမံကိန်း ရပ်တန့်သွားရတဲ့ ဝမ်းနည်းဖွယ်ဖြစ်ရပ်မှာ ကျွနု်ပ်တို့ Frontier ၏ အခန်းကဏ္ဍကိုလည်း ဝန်ခံအသိအမှတ်ပြုရမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။
သို့သော် အစိုးရ၏နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့နှင့် အပေးအယူလုပ်မှုသည် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် ADB ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာဘဏ်တစ်ခုအတွက် အလွန်ထိလွယ်ရှလွယ်ကိစ္စ ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ပြင် အစိုးရကိုယ်တိုင်က ၎င်းကိုယ်တိုင်ချမှတ်ထားသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာဥပဒေနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို လိုက်နာရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ပေသည်။ ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် ရိုးအလွန်းခြင်း (သို့မဟုတ်) မိုက်ရူးရဲဆန်ခြင်းသာဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဖြတ်လမ်းလိုက်ခြင်ဖြင့် စီမံကိန်းမှာ အန္တရာယ်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ပေရာ ဤသို့သောချို့ယွင်းချက်များကို ထောက်ပြရကောင်းလားဟု မီဒီယာကိုလည်းကောင်း အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများကိုလည်းကောင်း အပြစ်တင်ခြင်းမှာ မှားယွင်းသည်ဟုဆိုနိုင်ပါသည်။ တကယ်တော့လည်း ဒီမိုကရေစီစံနစ်တွင် ကျွနု်ပ်တို့၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ တာဝန်ခံမှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာရှိမှုတို့ကို ရရှိအောင် အစိုးရအပါအဝင် ဋ္ဌာနများကို စောင့်ကြည့်ဆန်းစစ်ရန်ပင်ဖြစ်ပေသည်။
အစိုးရကိုယ်တိုင်ကလည်း ADB ၏ စိုးရိမ်မှုအတိုင်းအတာကို သိရှိသဘောပေါက်မှုတွင် နှေးကွေးလွန်းခဲ့သည်။ အခြား ကျောက်မိုင်းတစ်ခုကို အစားထိုးလုပ်ကိုင်ဖို့ (သို့မဟုတ်) စီးပွားဖြစ်ကျောက်ထုတ်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီများထံမှ ကျောက်ဝယ်ယူအသုံးပြုဖို့ လိုသည်ဆိုသည်ကို အစိုးရက ယခုထိ လက်ခံလိုပုံမရသေးချေ။ ဒါတွေကို မဖြေရှင်းနိုင်သေးသရွေ့ ဤအမြန်လမ်းမကြီးမှာ ဤအတိုင်းပင် တဝက်တပျက်နှင့် စိတ်ပျက်ဖွယ်ရှိနေဦးမည်သာ။ ကရင်ပြည်နယ်မှ ထိုအဖြစ်အပျက်သည် NLD အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံကိုလည်း ထင်ဟပ်ပြနေသည်။ ထိခိုက်ခံရသူ ဒေသခံရွာသားများကို လူသိရှင်ကြား ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရကောင်းလားဟု အပြစ်တင်မည့်အစား ၎င်းတို့နှင့် ဆက်သွယ်တိုင်ပင်ညှိနှိုင်းမှုကို ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့ပါမူ ဆုံးရှုံးနစ်နာမှုအချို့ကို ရှောင်ရှားနိုင်ခဲ့ပါမည်။ ဝမ်းနည်းဖို့ကောင်းသည်မှာ ဤပဋိပက္ခသည် ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအား မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်လာအောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ ရွာသားတွေ အတိုင်အတောထူတာ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေ ခြေရှုပ်နေကြတာ၊ မီဒီယာတွေရဲ့ အတို့အထောင်တွေနှင့် ADB ၏ ရပ်တည်မှု၊ စတာတွေသည် NLD ၏ နိုင်ငံကောင်းကျိုး ဆောင်ရွက်နေမှုအတွက် ကျိုးကြောင်းမညီညွတ်သော စိတ်ရှုပ်စရာ အနှောင့်အယှက်များဟုသာ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့်က ရှုမြင်သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်အနေနှင့် လူတစ်ဦးချင်း၏ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ခွင့်နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏လိုအင် - ဒီနှစ်ခုအကြား ဟန်ချက်ညီအောင် မည်သို့ချိန်ညှိမှုယူပါသလဲ - ဟု ကျွနု်ပ်က မေးမြန်းကြည့်ရာ ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့်က ဘာမှ ချိန်ညှိစရာမလိုပါဘူး။ ဒီစီမံကိန်းက လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဘာမှဆိုးကျိုးမပေးဘဲ - ဟု ပြောပါသည်။
လွန်းညာရွာကအတွေ့အကြုံသည် အစိုးရ၏ ချည်းကပ်ပုံနည်းလမ်းကို ပြောင်းလဲဖွယ်ရာလမ်းမမြင်ပါ၊ ထိုမျှမက အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ မီဒီယာနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းလှုပ်ရှားမှုအပေါ် မယုံကြည်စိတ်ပင် ပို၍တိုးပွားလာနိုင်ပါသည်။
လူတွေ့မေးမြန်းပြောဆိုကြစဉ် ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့်က - လူတစ်စုအခွင့်အရေးထက် အားလုံးသောလူထုရဲ့ အခွင့်အရေးကို သူတို့စဉ်းစားသင့်ပါတယ် - သူတို့ဆိုတာ ဘယ်သူတွေလဲ။ ဟု မေးကြည့်ရာ သူမကမျက်မှောင်ကိုကြုပ်လိုက်ပြီး ဘာသာပြန်ပေးသူကို စေ့စေ့ကြည့်လျက်၊ ကျွန်တော့်ဘက်ကို လက်ညိုးထိုးပြလိုက်ပါသည်။ ပြောရလျင် သူမသည် ADB ပေါ်မကျေနပ်မှုက ပို၍များပါသည်။ ADB ချေးငွေမှာ ယခင်ဦးသိန်းစိန်အစိုး၇က ချေးယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အတိုးနှုန်းမှာ ပထမ (၈) နှစ်တွင် ၁ ရာနှုံးဖြစ်ပြီး ၉ နှစ်မြောက်မှစ၍ တစ်နှစ် ၁.၅ ရာနှုံးတိုးဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဂျပန်နိုင်ငံ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအေဂျင်စီ JICA မှ အထူးသက်သာသည့် အတိုးနှုန်း ဝ.၀၁ ရာနှုန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အလွန်ပင်များသည်ဟု ပြောပါသည်။ ဂျပန်ထံမှဖြစ်စေ၊ တရုတ်ထံမှဖြစ်စေ အတိုးနှုံးသက်သာသည့် လျော့ပေါ့ချေးငွေများသည် လူမှုရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရေးရာ ဘေးဆီးရန်ကာတွေကလည်း များစွာပို၍ နည်းသေးသည်။
စီမံကိန်းကို လမ်းချော်လမ်းလွဲစေနိုင်သည့် ခလုတ်ကန်သင်းကလည်း ယခုထက်ပို၍ နည်းသေးသည်။ ဟုတော့ သူမက ထုတ်ပြောစရာမလိုတော့ပေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကပင် ပြီးစီးသွားခဲ့သော မြဝတီ- ကော့ကရိတ်လမ်းပိုင်း ဆောက်လုပ်စဉ်က ယခုလို နှောင့်နှေးမှုမျိုး မတွေ့ကြုံခဲ့ရပေ။ ဤလမ်းကို ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှု ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအေဂျင်စီ (TNCEDCA) ၏ ချေးငွေဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အစိုးရအနေနှင့် စီမံကိန်းများလုပ်ဆောင်ရာတွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ်လို ADB လို အဖွဲ့အစည်းများမှ ချေးငွေဖြင့် လုပ်ဆောင်ရခြင်းမှာ ကြိုးပမ်းရသည်နှင့် မထိုက်တန်လှဟု ယူဆနိုင်ဖွယ်ရာရှိပေသည်။ (ကပ်ဖြည့်သတင်း- ရေးသူ စုမြတ်မွန်)
(ရှင်းလင်းချက် Dec 17: - ADB ချေးငွေ၏အတိုးနှုန်းကို ရှင်းလင်းရန် ဤဆောင်းပါးတွင် ပြင်ဆင်ဖော်ပြထားသည်။)
ထိပ်ဆုံးပုံ - ဇူလိုင်လအတွင်း ကရင်ပြည်နယ် အိန္ဒုအနီး ဆောက်လုပ်ရေးအလုပ်သမားများနှင့် မော်တော်ယာဉ်များ
Asian Highway 1 revisited
In Kayin State, the upgrade of one of the country’s most important highways has been brought to a standstill and the blame game is in full swing.
By THOMAS KEAN | FRONTIER
IT CAN often seem like journalism has little impact. Even when an article causes a stir, controversies quickly fade and attention is diverted. Things return to normal; little changes. But at other times, the effects can be more far-reaching and significant than you ever contemplated.
In December 2017, Frontier published an article, “An army, a mountain and the ADB”, detailing local opposition to the use of a quarry for a highway upgrade in Kayin State.
To be funded through a US$100 million loan from the Asian Development Bank and an additional $20 million from the ASEAN Infrastructure Fund, the upgrade would close a gap in the 1450-kilometre East-West Economic Corridor linking Da Nang in Vietnam and Mawlamyine in Mon State.
The quarry at Mt Lun Nya, near Hpa-an, had been licensed to a company, Chit Lin Myaing Toyota, linked to a Kayin Border Guard Force. It then leased the site to the highway contractor, Chinese state-owned China Road and Bridge Corporation, but armed members of the BGF, which is under the command of the Tatmadaw, were providing security at the site. Locals complained they had not been consulted over the decision to use the quarry and were concerned about the environmental impact.
The article was like a small stone being dropped into a pond. There was just a small splash at first, but it didn’t stop there; the ripples began emanating outwards.
The ADB responded immediately after publication. It said it had anticipated construction materials would be sourced from a commercial supplier and would not allow materials from the quarry to be used for the highway unless an environmental assessment was conducted and the contractor could show that people’s livelihoods would not be adversely affected.
Over the following months, the dispute grew more heated. Villagers damaged a road leading to the quarry and were charged by police. The newly elected village-tract administrator was sacked. In May, the BGF leader, Saw Chit Thu, and chief minister Nang Khin Htwe Myint visited Lun Nya separately in an effort to defuse tensions. A video of the chief minister growing frustrated under questioning from residents circulated on Facebook.
Shortly afterwards, the ADB told Frontier it had suspended payments to CRBC “due to noncompliance with ADB safeguard and government environmental requirements”. In response, the Chinese company halted construction work shortly before the rainy season beginning in June.
The half-built road – which handles one-third of Myanmar’s border trade – had become a treacherous stretch of mud, broken bitumen and pools of water, bringing traffic to a slow crawl.
In July, we got a call. The Kayin State chief minister wanted to meet us.(pic)
The blame game
With the help of a cane, Nang Khin Htwe Myint walked slowly into the meeting room at the Kayin State government office in Hpa-an.
She was cordial and polite, explaining the problems that the delays to the highway had caused. The road was in a very poor condition and income from tollgates – an important source of revenue for the state government – had declined.
She seemed more concerned about the political implications, though. The upgrade to the highway – 66.4 kilometres from Eindu, outside Hpa-an, to Kawkareik – was the state government’s major infrastructure project. Khin Htwe Myint was trying to do as much as she could for the development of the state but had almost no funds to work with.
“We’ve got no airport, railway, waterways. Only roads,” she said. “Improving road infrastructure is the number one priority of the state, followed by energy.”
“This road in particular is essential. People from across the country are relying on it,” she said.
The chief minister grew more animated as she explained how the project had been progressing “smoothly” until several NGOs and civil society groups got involved. They helped the villagers bring the issue to the media’s attention, prompting the ADB to review the use of the quarry.
This review found that the quarry had not received an environmental compliance certificate, which is issued by the Ministry of Natural Resources and Environmental Conservation according to the 2015 Environmental Impact Assessment procedure. The certificate confirms that the applicant’s initial environmental examination, impact assessment and management plan are in compliance with the Environmental Conservation Law. Khin Htwe Myint said the state government had not been aware it needed an ECC.
But the involvement of the BGF had also spooked the ADB; according to the chief minister, the bank’s board had decided earlier this year not to allow the quarry to be used for the project regardless of whether an ECC was issued for the site. (The ADB contacted Frontier after publication to clarify that the ADB board had not been involved in the project.)
“The ADB said it was because they were worried the quarry could cause conflict. But it’s impossible – that area is very peaceful,” she said. “They should have come and visited and checked on the ground. They are the ones that are most responsible for this situation.”
The involvement of the BGF in the project was no accident. Khin Htwe Myint said the Kayin State government had licensed the quarry to Chit Linn Myaing Toyota essentially to buy the group’s cooperation, to pay them off. This approach was more likely to bring peace than the Tatmadaw’s strategy of “putting pressure” on armed groups, she added. “We should cooperate to improve understanding … and let armed groups get involved in business, hire their relatives to work in the government and so on.”
The ADB did not respond to Frontier’s requests for comment. However, the project data sheet for the Eindu to Kawkareik road upgrade on the ADB website appears to confirm most of what the chief minister said. It states that in the second quarter of 2018, the ADB recommended that a new quarry site be used and warned that the processing of environmental permits may delay implementation of the project.
As of the third quarter, new quarry sites were “being considered and undergoing due diligence”, according to the project data sheet. The contractor's environmental management plan has yet to be approved by the Ministry of Construction, “pending government's environmental compliance requirements”.(pic)
The mess
Department of Highways director for Kayin State U Thaung Han Soe stood in the late July rain, gesturing towards the idle construction equipment. “See? Everything has stopped.”
When Frontier had visited – or attempted to visit – the quarry at Mt Lun Nya in late 2017 for our original article, we had been stopped from entering by armed BGF members. Dozens of workers wearing helmets with the CRBC logo could be seen from a distance, while the sound of bulldozers levelling the site filled the air.
Now the quarry was almost eerily quiet, as if it had been abandoned in haste. Piles of crushed rock sat underneath long conveyors, while a row of dump trucks emblazoned with the China Road and Bridge Construction logo were parked at the edge of the site, sections of which were now under water.
Thaung Han Soe said the quarry had not been used since May. Without a suitable alternative site, CRBC had stopped work; about 50 kilometres of highway that was supposed to be upgraded this year had been left in a bad state, he said.
“CRBC has prepared the road by widening it and putting soil on it but hasn’t surfaced it yet,” he said. “The condition of the road all the way [to Kawkareik] is very bad.”
The Department of Highways had arranged for us to speak to some residents from the area, but not those from Lun Nya village, which seemed to be the primary source of opposition. The speakers seemed reluctant to discuss the complaints about the quarry but insisted that they supported its use, and explained how the poor state of the highway had made life difficult for them.
“We want [construction work] to restart as soon as possible,” said U Sein Chit, a 70-year-old resident of Khaneido village.(pic)
The highway was in a terrible condition – there was no denying it. CRBC had widened and levelled the road, and prepared the existing bitumen for resurfacing. And then they’d left, leaving a red, muddy morass. It was hard to imagine anything other than a four-wheel-drive making it through, although we did see small sedans, trucks carrying containers bound for the border and plenty of motorbikes braving the conditions. Of course, many had no choice – there was no alternative route.
Despite having forced the closure of the quarry, Lun Nya residents were also far from happy with the outcome.
Speaking to Frontier in late July, village administrator U Saw Aye Maung said the contractor should not have left the road in its half-built state. “They have to continue working on the road until it’s finished, otherwise everybody will be in trouble,” he said.
He expressed doubt that the project had stopped because of the activities of civil society groups and media coverage. “I think operations stopped at the quarry about a month ago when it started raining heavily, but we still see trucks going in and out to load up with stone,” he said. “But we really don’t know the reason why everything has stopped … I wish the government would hold a meeting with us to explain whether the project has stopped, and why.”
They did come to explain – three months later. By this time the monsoon season had ended and the road was now so dusty that it had to be watered regularly, residents told Frontier.
On November 1, Khin Htwe Myint again came to Lun Nya village. According to Saw Hla Ngwe, a resident who has led the campaign against the quarry, she said it was their fault that construction work had stopped.
“Nang Khin Htwe Myint told us that Kayin State’s economy had slowed down because of the halt to the highway,” he said. “We responded that we were not against the project, we just wanted to prevent environmental damage to Mt Lun Nya.”
The fall out
How did Kayin State end up with a half-built highway? And when blame is apportioned, who deserves the largest share?
There’s little doubt that if the residents had not complained, with the help of civil society groups and the media – least of all Frontier – the highway would be in a much better state and well on the way to completion. A miserable monsoon season for those travelling between Eindu and Kawkareik could have been avoided. We must acknowledge our own role in bringing the project to a standstill.
But the government’s deal with the Border Guard Force was always going to be sensitive for an international lender like the ADB; the government can’t deny that it also failed to adhere to its own environmental laws and regulations. It was either naïve or foolhardy, and by cutting corners it put the project at risk. Given that, it seems misplaced to blame the media or civil society for drawing attention to these flaws; after all, our role in a democracy is to ensure accountability and transparency, and act as a check on other institutions, including the government.
The government also seems to have been slow to recognise the seriousness of the ADB’s concerns. In fact, it still seems to be in denial about the need to choose an alternative quarry or to source crushed rock from commercial suppliers so the project can be completed. Until a solution is found, the highway will remain in its present state of disrepair.(pic)
The disaster in Kayin State also reflects the NLD’s style of governance. Had it placed greater priority on communicating or consulting with those affected – instead of blaming them for speaking out – then perhaps some of the damage could have been avoided.
Sadly, the conflict does not seem to have prompted any introspection on this point. The villagers’ complaints, the activities of civil society groups and the media, the stance of the ADB – for Khin Htwe Myint, this was all an unreasonable nuisance to the NLD’s ambitions.
When I asked how she balanced the rights of individuals to speak out versus the needs of the community, she responded: “You don’t need to balance them because this project didn’t affect the community negatively.”
The experience at Lun Nya is unlikely to change the government’s approach. Instead, it will probably further entrench its mistrust of civil society, the media and community activism.
At one point during our interview, Khin Htwe Myint said, “They should consider the human rights of everyone, not just a few.” Who is “they”? She raised her eyebrows, tilted her head; a disapproving frown crossed her face. Keeping her eyes on the translator, she extended a finger in my direction.
But her frustration with the ADB was, if anything, greater. Khin Htwe Myint said the loan had been sought by the previous government and noted that the interest rate – 1.5 percent a year after an eight-year grace period of 1.0 percent – was higher than for a concessional loan from the Japan International Cooperation Agency, which is typically 0.01 percent.
She didn’t need to say that a Japanese or Chinese concessional loan would also come with few social and environmental safeguards – fewer potential snags to derail a project. There were no such delays when building the Myawady to Kawkareik section of the highway. Completed in 2015, it was financed with a loan from Thailand’s Neighboring Countries Economic Development Cooperation Agency.
In the future, the government might view financing certain projects through loans from institutions such as the World Bank and ADB as simply not worth the effort. – Additional reporting by Su Myat Mon
Clarification, December 17: This article has been amended to clarify the interest rate on the ADB loan.
TOP PHOTO: A truck navigates construction workers and vehicles near Eindu in Kayin State in July (Thomas Kean | Frontier)
[Source] (https://frontiermyanmar.net/en/asian-highway-1-revisited)
