برخی از مواد شیمیایی که به آنها CFC (کلروفلوئوروکربن) میگویند، باعث تخریب لایهی اوزون میشوند. در سال ۱۹۸۷، پروتکل مونرئال (Montreal Protocol) به تصویب رسید که یک موافقتنامهی بینالمللی است که هدف از آن خاتمه دادن به تولید مواد شیمیایی تخریب کنندهی لایهی اوزون است. این مواد شیمیایی که باعث تخریب لایهی اوزون میشوند، شامل موادی مانند گاز فرئون هستند که در گذشته در تولید موتور یخچال مورد استفاده قرار میگرفت. این موافقتنامه به طرزی معجزهآسا توانسته است تولید مواد شیمیایی تخریب کنندهی لایهی اوزون را متوقف کند و تأثیر آن نیز مشهود بوده است، بهطوریکه در طول دهههای بعد از امضای این موافقتنامه، سطح این مواد شیمیایی در اتمسفر رو به کاهش بوده و سوراخ لایهی اوزون نیز در حال ترمیم بوده است.
با این حال، یک مطالعهی جدید نشان میدهد که اخیراً در روند کاهش مواد شیمیایی تخریب کنندهی لایهی اوزون، اختلالی بروز کرده است و به نظر میرسد منبع نامشخصی موافقتنامه را زیر پا گذاشته و در طول چند سال گذشته این مواد شیمیایی را تولید کرده و به اتمسفر آزاد کرده است.
Image credit: flickr
گروهی از پژوهشگران در سازمان ملی اقیانوسی و اتمسفری آمریکا متوجه اختلالی در روند کاهش مواد شیمیایی CFC شدند. مادهی شیمیایی مورد نظر آنها CFC‑11 است. این مادهی شیمیایی برای یخچالها و بهعنوان حلال و پیشرانه در قوطیهای افشانهای آئروسول استفاده میشده است. همچنین، برای تولید استایروفوم (یونولیت) نیز از آن استفاده میشود. همانند سایر مواد شیمیایی CFC، کشورها طبق توافق کردهاند که تولید CFC‑11 را به طور کامل متوقف سازند. البته ممکن است بعضی از دستگاههای قدیمی که حاوی مادهی شیمیایی مذکور هستند، آن را به اتمسفر آزاد کنند، ولی این منابع بهتدریج در طول زمان کاهش پیدا میکند، به طوری که غلظت اتمسفر این مادهی شیمیایی بیشتر پایین میآید.
با این حال، مطالعه نشان میدهد که بهجای آنکه سرعت کاهش CFC‑11 در اتمسفر مرتب در حال تسریع باشد، ولی کاهش آن در بین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۲ روند ثابتی داشته است و تسریع نشده است. حتی در طول این مدت زمان از روند کاهش آن کاسته شده است، به طوری که بین سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ ماده شیمیایی CFC‑11 بهجای ۲٫۱ قسمت در تریلیون فقط ۱٫۰ قسمت در تریلیون در سال کاهش یافته است.
البته باید دانست که این پدیده میتواند توضیحهای دیگری نیز داشته باشد. بهعنوان مثال، تغییرات طبیعی در استراتوسفر و لایههای جوی میتواند در این موضوع تأثیر داشته باشد. البته بعید است که افزایش ناگهانی در تخریب برخی از ساختمانهای قدیمی حاوی مادهی خنک کنندهی CFC‑11 در سیستم کولر موجب این تغییر شده باشد.
تولید مادهی شیمیایی CFC‑11 در دههی ۱۹۸۰ به اوج رسید، بهطوریکه در آن زمان سالیانه ۳۵۰ هزار تن از این مادهی شیمیایی مضر و خطرناک به اتمسفر آزاد میشد. بعداً این میزان در طی دههی ۲۰۰۰ به ۵۴ هزار تن در سال کاهش یافت. روندهای اخیر که در میزان این مادهی شیمیایی در اتمسفر مشاهده شده است، نشان میدهد که احتمالاً منبعی جدیدی برای تولید آن آشکار شده است و نمیتوان بر اساس تغییرات طبیعی آن را توضیح داد.