اوریون یا بنا گوشک یک بیماری ویروسی است، که باعث تورم غدد بزاقی میشود. همانطور که میدانید غدد بزاقی باعث ترشح بزاق میشوند که علاوه بر اینکه غذا را برای بلع آماده میکند، باعث شروع مراحل هضم غذا به وسیله آنزیمهایی که در بزاق وجود دارد، نیز می شود.
با توجه به تزریق واکسن MMR، که حاوی مجموعهای از واکسنهای، سرخک، اوریون، و سرخجه است، امروزه شیوع بیماری اوریون نسبت به قبل خیلی کمتر شده است.
Image source: Mayo Clinic
این واکسن در ۱۲ یا ۱۵ ماهگی و یک یادآور هم در چهار یا شش سالگی تزریق میشود. تزریق این واکسن موجب شده است که بسیاری از بچه ها هرگز به این بیماری گرفتار نشوند.کودکانی که هنوز بر ضد اوریون واکسینه نشدهاند، مستعد ابتلا به اوریون هستند.
غده بزاقی پاروتید که در جلوی گوش و بالای زاویه فک قرار دارد، شایعترین غده بزاقی است که در بیماری اوریون دچار التهاب و تورم میشود.
شدت بیماری اوریون ممکن است، از درجات خفیف تا شدید متغیر باشد، ولی ذکر این نکته حائز اهمیت است که حتی در موارد خفیف نیز مصونیت کامل پس از بهبودی برای فرد ایجاد خواهد شد.
فرد مبتلا به اوریون، ویروس را از طریق سرفه یا دستان آلوده خود به دیگران منتقل میکند. افراد غیر مصون اعم از کودک و بزرگسال که در نزدیک فرد آلوده قرار بگیرند، با استنشاق هوای آلوده به قطرات سرفه، ویروس را وارد دستگاه تنفس خود میکنند. ویروس از طریق دستگاه تنفس به داخل جریان خون رفته و در نهایت غدد بزاقی را مورد هدف قرار میدهد.
در بیماری اوریون، غده بزاقی یک یا دو طرف متورم میشود. حدود ۳ تا ۵ روز فرد مبتلا دچار تب میشود. منطقه متورم غده بزاقی هنگام لمس یا باز کردن دهان یا خوردن غذا به خصوص غذاهایی که باعث تحریک ترشح بیشتر بزاق میشوند،مانند غذاهای ترش یا خیلی شیرین دچار درد میشود.
بعضی اوقات حالت تهوع، استفراغ، سردرد، احساس ضعف عمومی، و نیز بی اشتهایی وجود دارد. علاوه بر تورم غدد بزاقی ممکن است مفاصل بدن نیز متورم و دردناک شوند. درگیری غدد جنسی در دختران و پسران نیز مشاهده میشود. در موارد نادر ممکن است بیماری شدید باشد و منجر به التهاب مغز و مننژ شود.
از چند روز قبل از اینکه تورم غدد بزاقی ایجاد شود تا حداقل ۱۰ روز بعد از پیدایش تورم بیماری از فرد بیمار به بقیه قابل انتقال میباشد.
به جز اوریون عفونتهای دیگر هم میتوانند، باعث تورم غدد بزاقی شوند. به همین دلیل فردی که قبلا مبتلا به بیماری اوریون شده است، و یا اینکه بر علیه اوریون واکسینه شده است و بدن او ایمن میباشد، در صورتی که دچار تورم در ناحیه فک شود، باید به پزشک برای معاینه و تعیین علت تورم غدد بزاقی مراجعه نمایند.
درمان اوریون عبارت است از درمان حمایتی. استراحت، مصرف مایعات زیاد ،و دادن استامینوفن برای تب.
در واقع برای اوریون هیچ نوع درمان خاصی وجود ندارد. هر چند که بیمار تمایل به خوردن مایعات ندارد، ولی باید او را تشویق به مصرف مایعات کرد. گاهی اوقات کمپرس گرم روی غدد متورم باعث آرامش موقت کودک میشود.
خوردن غذاهای جامد و دیرهضم به علت نیاز به ترشح بزاق و نیاز بیشتر به عمل جویدن، ممکن است باعث تشدید درد و تورم غده شوند.
بنابراین باید از غذاهای نرم و بدون مواد ترش که نیاز کمتری به جویدن داشته باشد، استفاده شود.
در صورت وجود عوارض نادر بیماری مانند درد شدید شکمی، بی حالی شدید، درد در محل غدد جنسی، و سردرد شدید فوراً باید با پزشک مشورت شود.
