Sizi Gidi Solipsistler ! / Solipsism

İdealist felsefenin bir uzantısı olan "Solipsizm" (Tekbencilik) kavramı, insanın varlığından başka hiçbir şeyi bilemeyeceği anlamına gelmektedir. Daha açık belirtmek gerekirse, kendi zihnimiz ve bedenimiz haricinde hiçbir şeyin -nesne, obje, inek, böcek, çiçek ve diğer insanlar da dahil- var olamayacağını ifade eden bir felsefe disiplinidir.

Bu anlayışa göre bizim zihnimizde yer almayan hiçbir şey var olamaz demektir. Buradaki var olma kavramı, kendi benliğimizin varlığı anlamına gelir. Dışsal nesneler veya dış dünya değildir söz konusu olan. Şöyle düşünelim; masanın üzerinde kırmızı bir elma var. Baktığımda kırmızı bir elma görüyorum evet ama aslında zihnimin tasarımı olan bu varlık gerçekte bir varlığa sahip değildir. Zihnimdeki ideler belli niteliklerle –renk, koku, tat, ağırlık, uzunluk- bir araya gelerek kırmızı bir elmanın varlığını oluştururlar.

Bu bağlamda Solipsizm bizim deneyimlediğimiz dış dünyaya ait her şeyi kapsar. Peki, bu noktada madem elmayı ben zihnimde yaratıyorum, nesnel bir gerçekliği yok diyorum, öyleyse bütün evren de benim zihnimin bir ürünü olabilir mi?
Bu konuda bize yardımcı olacağını düşündüğüm, saygıdeğer George Berkeley bir teori ortaya atıverir.

“Var olmak algılanmış olmaktır.”

Berkeley’in kastettiği şey yukarıda bahsettiklerimizden farklı değildir. Ona göre etrafımızda var olan her şey onu algılayan ve düşünen kişinin zihnindeki idelerden (töz) başka bir şey değildir. Algılanan şeylerin zihnimiz dışında bir varlığa sahip olmadığını iddia eder ve bu sebeple var olmanın koşulunun zihnimize bağlı olduğu belirtmiştir.

Berkeley sadece zihnin var olduğunu söylerken aynı zamanda maddenin varlığını da reddeder. Ancak duyularımızla algıladığımız şeylerin var olduğuna inanır. Bunun sebebi bir şeyin var olmasının nedenini onu algılayana bağlamasıdır. Berkeley’in bununla ilgili olarak şunu sorar bizlere: “Kimsenin olmadığı bir ormanda devrilen ağaç ses çıkarır mı?”
Berkeley’e göre o anda onu algılayan kimse olmayacağı için ses çıkaramaz ve dolayısıyla ağaç var olamaz demektir.

Bu nasıl mümkün olabilir sayın Berkeley! Şuan bilgisayarda yazı yazıyorum ve bırakıp su almaya mutfağa gittiğimde bilgisayarım, odam yok mu olacak? Gözümü kulağımı götürüyorum diye mi şizofrenim? Zihnim yine eğleniyor desene!

Berkeley, işte bu noktada bir handikapa uğrar. Nesnelerin varlığını algılara bağlamasına rağmen bu solipsizm batağından çıkamayacağını düşünmüş olmalı ki, konuyu Tanrı’ya bağlar.
Berkeley der ki; ben arkamı döndüğümde nesneler gerçek varlıklarını yitirseler dahi, var olmaya devam ederler; çünkü onları daha yüksek bir ide algılamaya devam etmektedir. Bu en yüksek ide Tanrı’dır.

Her ne kadar solipsizmin döngüsünden çıkmak için Tanrı’ya başvursa da yetersiz kaldığını söyleyebiliriz. Lakin düşünceleri solipsizm uğrunda harcanacak kadar değersiz değil aksine özgün olması yönünden önemlidir.

Solipsizm ile ilgili olarak sizlerle küçük bir bilgi pıtırcığı daha paylaşmak istiyorum. Solipsizm sendromu diye nitelendirilen bir psikolojik rahatsızlık da mevcuttur sevgili meraklı dostlarım. Bu rahatsızlığa göre birey kendini dış dünyaya karşı yabancılaşmış, yalnız ve ötelenmiş hisseder. Dünyaya karşı ilgisini yitirir ve kendisinden başka kimseye güven ve inanç duymaz. Bu durum özellikle filozoflar ve kozmonotlar arasında görülür.