| 🇬🇧 [en] | 🇫🇷 [fr] | 🇳🇱 [nl] |
|---|
Ik liep laatst op een veiling aan tegen dit vaasje van de beeldhouwer Théophile Hingre. Nog nooit van de beste man gehoord, maar de uitvoering in brons en de uitgesproken stilering van de Art Nouveau trok meteen mijn aandacht.
De begeleidende tekst was - zoals zo vaak - erg summier; het vertelde alleen de droge feitelijkheden, zoals afmeting enzovoort. Aan de ene kant vind ik dat jammer, want er is vaak zoveel meer te weten over een dergelijk object. Anderzijds.... het prikkelt natuurlijk ook meteen de nieuwsgierigheid: kan ik zelf uitvinden waar dit over gaat ?
Er was niet veel enthousiasme voor het object tijdens de veiling en ik kon me dus niet inhouden om het voor een zacht prijsje aan te schaffen. Na aankomst ben ik op zoek gegaan en hieronder een kort verslag van wat ik heb kunnen uitvinden...
Het was erg eenvoudig te achterhalen wie Theo Hingre is; hij is blijkbaar best beroemd. Er is een pagina op Wikipedia (in het Engels, maar uitgebreider in het Frans). Theo - voluit "Louis Théophile Hingre geheten - was een Franse beeldhouwer en prentkunstenaar. Hij werd in 1832 geboren in Écouen (iets boven Parijs) en sterft daar ook in 1911. Ondertussen heeft hij wel een tijd in Engeland gewoond en gewerkt.
Hij heeft de hoogtij van de Art Nouveau - 1890 tot 1900 - dus op gevorderde leeftijd meegemaakt. Dat heeft hem er niet van weerhouden om helemaal in mee te gaan in deze nieuwe stijl van de jeugd (Jugendstil). Zowel zijn beelden als de posters van zijn hand zijn qua onderwerp en stilering 200% Art Nouveau !
Theo was gespecialiseerd in beelden van dieren en maakte posters in Art-Nouveau stijl. Dat sluit helemaal aan bij de vorm en afbeeldingen op de vaas, dus we kunnen er zeker van zijn dat we de juiste Theo gevonden hebben.
Meer van zijn werk is te zien op zijn "eigen" website en ook op Wikimedia Commons.
Genoeg over Theo en terug naar de vaas!
Wat we zien is twee vogels in een klein landschap. Het zijn - zeer waarschijnlijk - pauwen, gezien hun staarten. Bovendien waren pauwen een geliefd onderwerp in de Art Nouveau, dus dat lijkt een logische keuze.
Als we beter kijken zien we een derde, kleinere vogel die weg lijkt te vliegen. Ook heeft één van de pauwen een pauwenveer in zijn bek.
Op de achterzijde van de vaas staat ook een vogel - geen pauw - in volle vlucht. Mogelijk is dit een zwaluw, maar dat is een gokje.
De onderwerpen die zijn afgebeeld hebben in dit soort kunstwerken vaak een symbolische betekenis. Het gaat dus niet letterlijk over de pauw of de zwaluw, maar over "waar zij voor staan". Op zoek dus naar de symboliek !
De symbolische betekenis van de afgebeelde dieren is eenvoudig terug te vinden.
Mooi, maar het lijkt toch een beetje een willekeurig samenraapsel van symbolen...
Al zoekend (in het Frans) naar de symbolische betekenis van afgebeelde vogels, stuit ik per toeval op een heel ander verhaal !
Scène de la fable "Le Geai paré des plumes du Paon". C'est la neuvième fable du livre IV de Jean de La Fontaine situé dans le premier recueil des Fables de La Fontaine, édité pour la première fois en 1668.
source
Een referentie naar een fabel van La Fontaine over pauwen en een gaai...
Zou die andere vogel wellicht geen zwaluw zijn, maar een gaai ? Nieuwsgierig geworden zoek ik verder naar deze fabel...
Voor wie niet weet wie Jean de La Fontaine was (zoals de meeste Nederlanders waarschijnlijk): Hij was een XVIIe eeuwse schrijver van verhalen en fabels. Een fabel is een kort verhaal in versvorm of proza dat op een leuke manier een levensles vertelt. Het wordt in de regel gekenmerkt door een simpel verzonnen verhaaltje waarin sprekende dieren voorkomen. Er is echter een "dubbele bodem" met en allegorische compositie waarin de dieren voor mensen of menselijke eigenschappen staan...
En... de gevonden fabel gaat dus over pauwen en een gaai ! De tekst is in wat archaisch Frans geschreven, maar nog wel te begrijpen.
LE GEAI PARÉ DES PLUMES DU PAON
Un paon muait: un geai prit son plumage;
Puis après se l'accommoda;
Puis parmi d'autres paons tout fier se panada,
Croyant être un beau personnage.
Quelqu'un le reconnut : il se vit bafoué Berné, sifflé, moqué, joué,
Et par messieurs les paons plumé d'étrange sorte ;
Même vers ses pareils s'étant réfugié,
Il fut par eux mis à la porte,
Il est assez de geais à deux pieds comme lui,
Qui se parent souvent des dépouilles d'autrui,
Et que l'on nomme plagiaires.
Je m'en tais, et ne veux leur causer nul ennui :
Ce ne sont pas là mes affaires.
De Nederlandse vertaling luidt als volgt:
DE GAAI MET DE VEREN VAN DE PAUW
Een pauw was aan het ruien: een gaai nam zijn verenkleed;
Daarna paste hij het aan;
Vervolgens mengde hij zich trots tussen andere pauwen,
In de veronderstelling dat hij een mooi figuur was.
Iemand herkende hem: hij werd bespot,
Uitgelachen, uitgejouwd, belachelijk gemaakt,
En door de heren pauwen op vreemde wijze geplukt;
Zelfs toen hij zijn toevlucht zocht bij zijn soortgenoten,
Werd hij door hen de deur gewezen.
Er zijn genoeg gaai met twee poten zoals hij,
Die zich vaak tooien met het werk van anderen,
En die men plagiaatplegers noemt.
Ik zwijg en wil hen geen last bezorgen:
Dat zijn niet mijn zaken.
De afbeelding op de vaas is hiermee in één keer helemaal verklaard ! Het betreft de gaai die is ontdekt als bedrieger. We zien de huichelachtige gaai met nog enkele pauwenveren in zijn staart wegvliegen, terwijl de "echte" pauwen de veren uit zijn staart trekken.
Er is een Nederlandse zegswijze met een vergelijkbare strekking: "Pronken met andermans veren". De moraal is natuurlijk dat wanneer je opschept met het werk of de resultaten van een ander of je beter voordoet dan dat je bent, je al snel door de mand valt en geminacht en bespot zult worden.
Zowel deze zegswijze als de fabel van La Fontaine blijken trouwens afgeleid van een veel oudere vertelling en afkomstig uit het Latijn (Phaedrus) en het Grieks (door Αἴσωπος).
We kunnen hier dus met recht spreken van "oude wijsheden"!
Een aardig voorwerp - kunst of niet - biedt met wat nieuwsgierigheid al snel een kijkje op een mooi verhaal. Voor je het weet zit je honderden of duizenden jaren terug in de tijd en krijg je wijze lessen, die ook in de moderne tijd nog van kracht zijn.
Ene Theo Hingre vond het in de XIXe eeuw de moeite waard om het uit te beelden - hij moet er weken mee bezig geweest zijn. Hij heeft bekendheid verworven, maar of hij er zelf ook rijk van geworden is weten we niet.
Ik vond het in ieder geval de moeite waard, om het uit te pluizen en op te schrijven wat hij wilde zeggen. Blijft als enige de vraag over of jullie het de moeite waard vonden om het te lezen... ?
| 🇬🇧 [en] | 🇫🇷 [fr] | 🇳🇱 [nl] |
|---|
