laelar nongyasaw hc kwarwalar (Observable universe) sosanyyamhar luusarrthoet a n hpway ngya hc kwar
walaraarr lakyalhamya mhae samyaha laelar r s nyya hc kwar walar t jh hkuloneaarr solo s nyya . hc kwar walar sanyya pwngya nyekaeshoet t pway nye t nyya shisanyya hu yuus park laelarsuu t jh yaw kya a n hpway ngya hc kwar walareat manyya s ny ya n rawmha laelar s nyya hpw jhahcay aatuutuu pangya mw ngya r p may nyya . kam bharmwmhaay laelar nongyasaw g l kya se aaraaaythakyamhar aananyyasone 2 htareleyan shi l say nyya . laelar nongyasaw huu s ny ya hcakarrlone sanyya hk tyaay s jh siutpan panyar myarr a pawya m muu t nyya pay . kot hc m jh naw kyahkan mo kya hk ro lhaongya hpwar hthakyamhu (cosmic microwave background radiation: CMBR) aarr siutpanpanyarshngyamyarr aahkyainyayuukar to ngya tar hkae kwrar mahar pawkyakhaellmhu katanyyak pw n ya karr lar s nyya hc kwar walar eat mw payoneaarr rayy shaell nongyahkae s nyya . CMBR mha raladya aarr aahkwhkayankar tha kya hk kyaya mhumyarr aar l kyashi mimithoet mw ngya nongya samyaha a langya eata khar aawayy sanyya 1 4 bheleyan Parsec ( a langya nhajh 4 5. 7 bheleyan) shisanyya . yanyya thaell shae lyarr a khar aawayy sanyya 1 4. 3 bheleyan Parsec ( a langya nhajh 4 6. 6 bheleyan) shikar 2% po myarr s nyya . hc kwar walar sanyya aahkyainya nhang ya aamyaha pw n ya karr n sayawkwayarngya yha nyya thaell shae lyarr a kharaawayy (comoving distance) hu sone s nyya . 2 0 1 5 hku nha jh aar hc kwar walar eat sakyatamyaaarr aakawngyasone mhanya s hk kyayamhar 1 3. 7 9 9 ± 0. 0 2 1 bheleyan nha jh hpw jh s nyya . shoetsawya hc kwar walar pw n ya karr mhu aar laelar nongya saw hc kwar walar eata hk ngyaya sanyya 2 8. 5 gigaparsec ( a langya nhajh 9 3 bheleyan) shisanyya huso s nyya . hthoetkwayarngya laelar nongyasaw hc kwar walareat aanarr hcha nya sanyya a langya nhajh 4 6. 5 bheleyan shi p may nyya .