Bandelier and Valles Caldera National Monuments were the highlights of day 3 of my US Road Trip 2026. On our way there from Taos, we visited two other points of interest - Earthship Biotecture and Los Alamos. While you may guess what we saw in the latter, I bet the former sounds a bit mysterious. Read on to learn what New Mexico offers to the curious. [POL] Bandelier oraz Valles Caldera to dwa rezerwaty przyrody, które odwiedziliśmy trzeciego dnia naszej podróży po południowym zachodzie USA. Dzień zaczął się interesująco jeszcze zanim do nich dotarliśmy. Najpierw odwiedziliśmy tajemniczo brzmiące miejsce Earthship Biotecture niedaleko Taos a potem słynne Los Alamos. New Mexico nie jest pierwszym wyborem turystów, a oferuje wiele ciekawych miejsc.

*Cliff dwellings in Bandelier National Monument, New Mexico*

=====

Previous stage / poprzedni odcinek: Buena Vista, CO => Taos, NM . (Highlights / główne atrakcje: Great Sand Dunes National Park)

=====

Plan: US Road Trip 2026, Day 3

Each day of my April 2026 road trip had been designed to move down the planned route (a 15-days loop from Denver) and stop for hikes. [POL] Każdy dzień podróży był zaplanowany tak, aby przesuwać się po pętli (15 dni ze startem i metą w Denver) i zatrzymywać się na trekkingi.

Accommodations

Start: El Pueblo Lodge, Taos, New Mexico End: Best Western North I-25, Albuquerque, New Mexico

Driving

*Day 3, Taos to Albuquerque, NM (318km)*

Hiking

We did two hikes in Bandelier and Valles Caldera: 1. Pueblo Loop Trail (2,5km, 80m ↑; easy) - Bandelier National Monument 2. Cerro la Jara Loop Trail (2,5km, flat easy) - Valles Caldera National Preserve

Earthship Biotecture

We started the day with a short drive to a curious place just north of Taos. Earthship Biotecture is a group of houses built from natural or recycled materials. The houses are self-sustainable and completely off-grid. They get energy from sun, use rain water and natural sewage disposal. The buildings are designed to keep warmth in winters and comfortable cool in hot New Mexico summers.

[POL] Dzień rozpoczęliśmy od wizyty w ciekawym miejscu na północ od Taos. Earthship Biotecture to grupa budynków wzniesionych z naturalnych lub pozyskanych z recyklingu materiałów. Domy mają energię ze słońca a wodę z deszczu. Są zaprojektowane tak, aby zachowywać ciepło zimą i przyjemny chłód w czasie gorących letnich miesięcy Nowego Meksyku. Anglojęzyczni czytelnicy nie zrozumieją odniesienia do zespołu Perfect i utworu "Raz po raz" ale dla czytających ten paragraf zacytuję: > Kiedy ja chcę zielonym byćDom grzać słońcem i deszczówkę z chmur pićWtedy mnie dopada myślKto ma ochotęO świat lepszy się bić(za https://www.tekstowo.pl/perfect/raz-po-raz-strasza-nas )

Los Alamos

Our route led south, following the flow of Rio Grande river and the ranges of southern Rockies. Before our two hikes, we visited another place of interest - The Manhattan Project site in Los Alamos. [POL] Nasza droga prowadziła na południe, wzdłuż biegu Rio Grande i południowych łańcuchów Gór Skalistych. Zanim dotrzemy do zaplanowanych trekkingów, zatrzymamy się w miejscu, gdzie zrealizowano Projekt Manhattan - Los Alamos.

*Fuller Lodge where Manhattan Project workers had canteen and recreation rooms*

Manhattan Project's goal was to create the first American nuclear bomb. Led by Robert Oppenheimer (lead scientist) and gen. Leslie Richard Groves Jr. (military overseer), hundreds of scientist, engineers and workers from early 1943 to the summer of 1945 designed, built and tested nuclear bomb, code named Trinity. The test site was a desert in New Mexico. [POL] Projekt Manhattan został powołany w celu stworzenia pierwszej amerykańskiej bomby atomowej. Od początku 1943r do lata 1945, setki naukowców, inżynierów i pracowników trudziło się aby zaprojektować, zbudować i przetestować bombę nuklearną. Projekt był prowadzony przez Roberta Oppenheimera (od strony naukowej) oraz generała Leslie Richarda Groves'a (od strony wojskowej). Pierwsza bomba zdetonowana na pustyni w Nowym Meksyku została nazwana Trinity.

*Robert Oppenheimer (left) and gen. Leslie Richard Groves Jr. (right)*

Bandelier National Monument

Bandelier and Valles Caldera are a National Monument and National Preserve, respectively, in New Mexico. They are close to each other, making it easy to visit both on a single day. Both are within Jemez Mountains range, which forms the southernmost tip of Rocky Mountains. [POL] Bandelier i Valles Caldera to dwa rezerwaty przyrody położone w Nowym Meksyku (w USA ochrona przyrody ma inną strukturę niż w Polsce. Amerykańskie nazwy 'National Monument / National Preserve' nie mają bezpośredniego przełożenia na naszą nomenklaturę; będę używał nazwy 'rezerwat przyrody'). Oba parki położone są w południowej części Gór Skalistych, w górach Jemez. Znajdują są blisko siebie, co sprawia, że bardzo łatwo można je połączyć w jednodniowej wycieczce.

The park was named after Adolph Bandelier, a Swiss emigrant, who dropped his banking career in Illinois for travels across the wilderness of New Mexico and Arizona and devoted his life to the first people of the American southwest. He befriended inhabitants of Cochiti Pueblo, who showed him the Frijoles Canyon, where Ancient Pueblans had dwelled. [POL] Park został nazwany imieniem Adolpha Bandelier, szwajcarskiego emigranta, który 'rzucił wszystko' (czyli pracę w bankowości) i spędził życie w Nowym Meksyku i Arizonie, dokumentując życierdzennych narodów amerykańskiego południowego zachodu. Zaprzyjaźnił się z mieszkańcami Cochiti Pueblo, którzy zaprowadzili go do Frijoles Canyon, gdzie mieszkali przodkowie narodów Pueblo.

*Early 1900s reconstruction of a Pubelo house*

Cliff Dwellings

Bandelier National Monument protects natural features like canyons and mesa. There is also rich human history recorded in the rocks. From 12th to 16th century Ancestral Pueblans used natural caverns eroded in volcanic tuff to make cliff dwellings. Rich volcanic soils provided good conditions for growing corn, beans, and squash. 'Pueblans' is group name given to the native nations of southwestern US, to distinguish them from nomad tribes ('pueblo' in Spanish means town or village). [POL] Bandelier National Monument chroni kaniony i płaskowyż (ang. 'canyon and mesa country'). Skały parku kryją także bogatą historię ludzi, którzy tu żyli. Od do XII do XVI wieku mieszkali tu rdzenni Amerykanie, zwani jako przodkowie narodów Pueblo (to zbiorcza nazwa, używana w stosunku do narodów osiadłych, mieszkających w osadach - od hiszpańskiego 'pueblo', czyli osada/wioska). Mieszkańcy wykorzystali naturalnie powstałe otwory w wulkanicznym tufie formującym skały kanionów, by wykuć w nich mniejsze i większe mieszkania. Bogate wulkaniczne ziemie tworzyły doskonałe warunki to uprawy kukurydzy, fasoli i dyni.

I chose an easy but attractive Pueblo Loop Trail, which took us to the most interesting places in the Frijoles Canyon ('beans' canyon in Spanish), showcasing how ancient people lived there. Contemporary ladders allow to climb to the dwellings. Some caverns barely allow two people in, some are large and comfortable, with several 'rooms'. [POL] Wybrałem łatwy szlak Pueblo Loop Trail, który zaprowadził nas do najciekawszych miejsc kanionu Frijoles ('fasolki' z j. hiszpańskiego), pokazując jak żyli jego dawni mieszkańcy. Współczesne drabiny pozwalają na zaglądnięcie do wnętrza skalnych domostw. Niektóre są ciasne, mieszczą ledwie dwie osoby. Inne to obszerne pomieszczenia, z kilkoma 'pokojami'.

*Contemporary ladder to ancient cliff dwellings*

Some caverns were large enough for construction of granaries or storage tanks. They were sealed and entrance was possible only via a roof opening. [POL] Niektóre skalne mieszkania były na tyle duże, że pozwalały na konstrukcje obszernych magazynów. Wejście do nich było możliwe tylko przez otwór w stropie.

Valles Caldera National Preserve

Bandelier and Valles Caldera are neighboring preserves, but show different aspects of southern Rockies. While Bandelier is a canyon and mesa country, Valles Caldera is the crater of an extinct volcano. One has to know what to expect to read the terrain correctly. Otherwise it simply looks like a large plain surrounded by low hills. [POL] Bandelier i Valles Caldera to sąsiadujące rezerwaty, ale pokazują różne aspekty topografii południowych Gór Skalistych. Podczas gdy Bandelier to kaniony i płaskowyż, Valles Caldera to krater wygasłego wulkanu. Warto wiedzieć, czego się spodziewać, bo w przeciwnym wypadku zobaczymy po prostu rozległą równinę otoczoną niskimi wzgórzami.

Hiking on a volcano

The preserve protects ecosystems situated between 2400m and 3400m a.s.l. The main plan, Valle Grande, sits at 2650m a.s.l. Meaning, we hiked a flat terrain inside a volcano situated higher than the highest peak of Poland! [POL] Rezerwat chroni ekosystemy położone pomiędzy 2400m a 3400m n.p.m. Główna kaldera, Valle Grande, znajduje się na 2650m n.p.m. Co znaczy, że chodziliśmy po płaskiej równinie w kraterze wulkanu a byliśmy wyżej niż Rysy!

Valle Grande. Far right is where the preserve’s Welcome Station and visitor parking are located — *Valle Grande. Far right is where the preserve's Welcome Station and visitor parking are located*

Our hike was an easy loop around Cerro la Jara, a little lava hill, which stands out in the otherwise flat caldera. The hike was short and flat, but wind tried to raise the difficulty bar a bit. April at 2600m a.s.l. is still quite cool! [POL] Nasz trekking to lekki spacer wokół Cerro la Jara, niewielkiego wzgórza lawowego, które wyraźnie wystaje z płaskiej kaldery. Szlak był krótki i płaski, ale wiatr próbował trochę podnieść poprzeczkę trudności. Kwiecień na wysokości 2600m n.p.m. ciągle jest chłodny!

Albuquerque

The day with Bandelier and Valles Caldera as the highlights, provided a lot of different landscapes and places - from human to volcano made. The final stop was Albuquerque, the most populous city of New Mexico (and also the biggest city on our route, outside of the starting/ending point of Denver). [POL] Dzień w którym głównymi atrakcjami były parki Bandelier i Valles Caldera, zaoferował nam mnóstwo wrażeń i różne scenerie. Od zbudowanych ręką ludzką po uformowane przez wulkan. Naszym końcowym przystankiem było Albuquerque, najludniejsze miasto stanu New Mexico (a także całej naszej trasy, oprócz punktu startowego/końcowego czyli Denver).

Despite so many places to visit and significant driving distance, we managed to carve out time for a walk in Albuquerque's old town. Nothing to impress Europeans, but considering the context of US 250 years of independence, Albuquerque founded in 1706, is old indeed. [POL] Pomimo bogatego programu i pokonanego dystansu, wieczorem starczyło nam czasu na spacer po starym mieście Albuquerque. 1706r. nie robi wrażenia na turyście z Będzina (prawa miejskie 1358r.), ale w kontekście 250-lecia niepodległości Stanów Zjednoczonych, Plaza Vieja w Albuquerque można uznać za stare miasto.

*New Mexican restaurant near Plaza Vieja in Albuquerque*

The night in Albuquerque ends - for now - the Rocky Mountains part of our trip (the southernmost tip of the long range is just north of the city). We will return to the Rockies at the end, but the main geographical protagonist of the following 8 days will be Colorado Plateau. [POL] Noc w Albuquerque kończy - na razie - podróż wzdłuż Gór Skalistych. Ten długi łańcuch górski kończy się tuż na północ od miasta. Wrócimy w te majestatyczne góry pod koniec wyprawy, ale przez kolejne 8 dni głównym bohaterem geograficznym będzie Płaskowyż Colorado.

=====

Next stage / następny odcinek: Albuquerque, NM => St Michaels, AZ Highlights / główne atrakcje: Petroglyphs National Monument and El Malpais National Monument.

=====

This post was first published on my blog [//]:# (!pinmapple 35.881462 lat -106.301781 long d3scr)

Νext Eight Months Project Take #3