«پزشکی شخصی» (personalized medicine) امروزه یکی از روندهای مهم پزشکی است که در آن تلاش میشود روشهای درمانی برای هر بیمار بر اساس وضعیت خاص او سفارشی سازی شود.
اخیراً مطالعهای منتشر شده است که نشان میدهد که پزشکان برای درمان سرطان تخمدان از نوعی واکسن شخصی استفاده کردهاند که به بیمار کمک میکند که در مقابل تومور مقاومت قوی تری از خود نشان دهد. این روش نسبت به روشهای استاندارد درمان نتیجهی بهتری در بر داشته و میزان بقای بیماران را به صورت قابل توجهی بهبود میبخشد.
Image credit: Wikimedia Commons
این واکسن هنوز در مراحل اولیهی کارآزمایی بالینی قرار دارد و به همراه شیمیدرمانی و داروهای تقویت کنندهی سیستم ایمنی استفاده میشود. در واقع، این درمان ترکیبی از چندین روش است که بر روی هم یک نوآوری جدید در درمان سرطان به شمار میرود.
این درمان از سلولهای ایمنی خود بیماران به عنوان نوعی نیروی آموزشی برای سلولهای T استفاده میکند. بنابراین، میتوان گفت که این درمان نوعی ایمندرمانی به شمار میرود. از طرف دیگر، از آنجا که در این درمان از پروتئینهای متمایز روی تومورهای خود بیمار به عنوان نشانگر استفاده میشود، بنابراین، میتوان گفت که نوعی درمان هدفمند است. همچنین، از آنجا که سلولهای بیمار از بدن خارج شده و دوباره به بدن بازگردانده میشود، لذا باید گفت که این یک درمان شخصی است. بر این اساس است که گفته میشود که این روش درمانی چندین روش را با یکدیگر ترکیب کرده است.
در این روش، نوعی از سلولهای ایمنی به نام سلولهای دندریتی از بدن بیماران خارج شده و مورد آموزش قرار گرفتند، تا اینکه سلولهای خاص سرطانی را شناسایی کرده و به آنها حمله کنند. وقتی که این سلولهای تقویت شده را دوباره به بدن بیماران وارد کردند، آنها آموزش خود را به دیگر سلولهای سیستم ایمنی از جمله سلولهای T کُشنده انتقال دادند و آنها را برای نبرد با سرطان بسیج کردند.
از میان ده بیمار مبتلا به سرطان پیشرفتهی تخمدان که با این روش درمانی سه بار در هفته درمان شدند، هشت بیمار پاسخ ایمنی قوی نشان دادند و پس از دو سال هنوز زنده بودند. در مقایسه، از میان ۵۶ بیمار که با روش استاندارد صرفاً با شیمیدرمانی معالجه شدند، فقط نیمی از آنها بعد از دو سال هنوز زنده بودند.
محققان میگویند همین رویکرد ممکن است برای درمان تومورهای دیگر در سایر اندامهای بدن نیز مؤثر باشد.
سرطان تخمدان پنجمین علت مرگ ناشی از سرطان در آمریکا به شمار میرود، بهطوریکه در سال ۲۰۱۴ تعداد ۱۴٬۰۰۰ زن آمریکایی بر اثر این نوع سرطان فوت کردند. مشکل دیگری که در رابطه با سرطان تخمدان وجود دارد این است که هیچگونه روش غربالگری برای شناسایی زودرس آن وجود ندارد. بنابراین، خیلی از اوقات این سرطان در مرحلهی پیشرفته شناسایی میشود. در اغلب بیماران، ترکیب جراحی و شیمیدرمانی نمیتواند بهبود کامل را در این سرطان ایجاد کند و سرطان دوباره بعد از مدتی برگشت میکند.
گرچه هنوز سالها زمان لازم است تا بتوان روشهای پزشکی شخصی را برای تمام بیماران مورد استفاده قرار داد، ولی به نظر میرسد که این روشها بسیار نویدبخش بوده و آیندهی روشنی را برای درمان بیماریهای مختلف نوید میدهد. با استفاده از تزریق این واکسن بعضی از بیماران قادر بودند به طور کامل پیشرفته سرطان را متوقف کنند حتی در برخی از بیماران بهبودی کامل حاصل گردید. اکنون تحقیقات بیشتری برای بهتر کردن این روش درمانی در دست انجام است.