ဧရာ၀တီျမစ္ေပၚတြင္ရွိေသာ ျမစ္ကူးတံတားႀကီးမ်ား မ်ားစြာရွိပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္ေရာက္ဖူးေသာ ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတားႀကီးမ်ားမွာ -
(၁) ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (ဗလမင္းထင္)
ကခ်င္ျပည္နယ္ျမစ္ႀကီးနားၿမိဳ႕တြင္ရွိပါသည္။ အေရွ႕ဖက္ကမ္း ၀ိုင္းေမာ္ၿမိဳ႕ရွိပါတယ္။ အေနာက္ဖက္ကမ္းမွာ စီတာပူေက်းရြာ ၊ ျမစ္ႀကီးနားစက္မႈဇံုႏွင့္ တံတားအထူး (၁၅) တို႔ရွိပါတယ္။ လီဒိုလမ္းမႀကီးေပၚတြင္ တည္ရိွပါသည္။ တံတား၏အလ်ားမွာ ၂၆၈၈ ေပျဖစ္ပါသည္။ ၁၉၉၈ ခုႏွစ္တြင္ ဖြင့္လွစ္ခဲ့ေၾကာင္း မွတ္သားရပါသည္။ အင္ဂ်င္နီယာမွဴးႀကီး(ၿငိမ္း) ဦးစံညိမ္းမွ ဦးေဆာင္၍ တည္ေဆာက္ေၾကာင္း သိရွိရပါတယ္။ တံတားႀကီး၏ Up Stream ဘက္ ၂၇ မိုင္ခန္႔အကြာတြင္ ေမချမစ္ႏွင့္ မလိချမစ္သို႔ ေပါင္းဆံုပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္ အထူးစီမံကိန္းႀကီးအဖြဲ႕ခြဲ (၄) ျမစ္ႀကီးနား-ဆြမ္ပရာဘြမ္လမ္းတြင္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္စဥ္က ျဖတ္သန္းသြားလာဖူးပါသည္။ ဧရာ၀တီျမစ္၏ ပထမျမစ္က်ဥ္းမွာ ျမစ္ႀကီးနားႏွင့္ဗန္းေမာ္ၾကား ဆင္ဘိုေဒသတြင္ရွိသည္ဟု မွတ္သားရပါသည္။
(၂) ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား(စင္းခမ္း)
ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား စင္းခမ္းတံတားေပၚသို႔ ျဖတ္သန္း၍ မသြားလာဖူးပါ။ စင္းခမ္းတံတား၏ အေရွ႕ဘက္ျခမ္းမွာ ဗန္းေမာ္ခ႐ိုင္ျဖစ္ပါသည္။ အေနာက္ဖကမ္းမွာ ကသာခ႐ိုင္ျဖစ္ပါသည္။ ကသာ-ဗန္းေမာ္လမ္းေပၚတြင္ တည္ရွိပါသည္။ တံတား၏ အလ်ားမွာ ၄၆၃၀ ေပ ရွိေၾကာင္း မွတ္သားရပါသည္။ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္တြင္ ဖြင့္လွစ္ေၾကာင္းသိရွိရပါသည္။ မီးရထားႏွင္ကား ႏွစ္မ်ိဳးလံုးသြားလာႏိုင္ေသာ တံတားႀကီးျဖစ္ပါသည္။ ဒု-အင္ဂ်င္နီယာခ်ဳပ္တံတား(ၿငိမ္း) ဦးမ်ိဳး၀င္း ဦးေဆာင္၍ တည္ေဆာက္ေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။ တေကာင္း-ကသာ လမ္းအဖြဲ႕၌ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္စဥ္ ထိုေနရာသို႔ ျဖတ္သန္းသြားလာဖူးပါသည္။ တံတား၏ Down Stream ဘက္၌ ဧရာ၀တီျမစ္၏ ဒုတိယျမစ္က်ဥ္းရွိပါသည္။ တံတားႀကီး၏ Up Stream ဘက္ ျမစ္၏ အေရွ႕ဘက္မွ ဧရာ၀တီျမစ္အတြင္းသို႔ တာပိန္ျမစ္စီး၀င္ပါသည္။ ျမစ္က်ဥ္း၏ေဘးတြင္ ၀ဲမေကြ႕စခန္း ၊ ဥေဒါင္းေတာင္စခန္း ၊ စပါးတိုးစခန္း ၊ ႐ႈခင္းသာစခန္းမ်ား အစဥ္လိုက္ တည္ရွိၾကပါသည္။
(၃) ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (ထီးခ်ိဳင့္)
တည္ေဆာက္ဆဲျဖစ္ပါသည္။ အေနာက္ဖက္ကမ္းမွာ စစ္ကိုင္းတိုင္း ကသာခ႐ိုင္ ထီးခ်ိဳင့္ၿမိဳ႕ျဖစ္ပါသည္။ အေရွ႕ဖက္ကမ္းမွာ ျမေတာင္ေက်းရြာျဖစ္ပါသည္။ ျမေတာင္ရြာကို အပိုင္စားရေသာ မိဖုရားႀကီးမွာ မင္းတုန္းမင္း၏ မိဖုရားႀကီးျဖစ္ပါသည္။ တေကာင္း-ဗန္းေမာ္လမ္းႏွင့္ ေရႊဘို-ျမစ္ႀကီးနားလမ္းတို႔ကို ဆက္သြယ္ေပးေသာလမ္းေပၚတြင္ တည္ရွိပါသည္။ အင္ဂ်င္နီယာမွဴးႀကီး ဦးစိုးမင္းႏွင့္ အင္ဂ်င္နီယာမွဴးႀကီး ဦးပိုင္တို႔မွ ဦးေဆာင္၍ တည္ေဆာက္ေနသည္ဟု သိရွိရပါသည။္ တံတားႀကီး၏ Up Stream ဘက္ ျမစ္၏ အေရွ႕ဖက္မွ ေရႊလီျမစ္စီး၀င္ပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္ တေကာင္း-ကသာလမ္းတြင္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္စဥ္ ျမေတာင္ေက်းရြာႏွင့္ ထီးခ်ိဳင့္ၿမိဳ႕မ်ားမွာ တေကာင္းၿမိဳ႕မွ ကသာျမန္မာ့စီးပြားေရးဘဏ္သို႔ သြားစဥ္တြင္ ျဖတ္သန္းသြားလာရေသာ စခန္းမ်ားျဖစ္ပါသည္။ ထိုစဥ္က ဇက္ျဖင့္ ဧရာ၀တီျမစ္အား ျဖတ္ကူးခဲ့ရပါသည္။
(၄) ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (ရတနာသိခၤ)
စစ္ကိုင္းတိုင္းေရႊဘိုၿမိဳ႕ႏွင့္ မႏၱေလးတိုင္း စဥ့္ကူၿမိဳ႕တို႔ကိုဆက္သြယ္ေသာလမ္းေပၚတြင္ တည္ရွိပါသည္။ တံတား၏ အလ်ားမွာ ၂၄၈၀ ေပ ျဖစ္ပါသည္။ ၂၀၁၃ တြင္ဖြင့္လွစ္ခဲ့ပါသည္။ အင္ဂ်င္နီယာမွဴးႀကီး ဦးေက်ာ္လင္းမွ ဦးေဆာင္၍တည္ေဆာက္ခဲ့ေၾကာင္းသိရွိရပါသည္။ ဤတံတားႀကီးေပၚသို႔ မျဖတ္သန္းဖူးပါ။ ကၽြန္ေတာ္ တေကာင္း-ကသာလမ္းတြင္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္စဥ္က တံတားႀကီး၏ အေရွ႕ဖက္တြင္ရွိေသာ လက္ပံလွစခန္းအား အႀကိမ္ႀကိမ္ျဖတ္သန္းဖူးပါသည္။ ဤတံတားႀကီး၏ Up Stream ဘက္တြင္ သပိတ္က်င္းၿမိဳ႕အနီး၌ ဧရာ၀တီျမစ္၏ တတိယျမစ္က်ဥ္းရွိပါသည္။ တံတားႀကီး၏ Up Stream ဘက္ ျမစ္၏ အေနာက္ဖက္မွ မဲဇာေခ်ာင္းသည္ ဧရာ၀တီျမစ္အတြင္းသို႔ စီး၀င္ပါသည္။
(၅) ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (ရတနာပံု)
မႏၱေလးၿမိဳ႕ႏွင့္ စစ္ကိုင္းၿမိဳ႕ကို ဆက္သြယ္ေသာ လမ္းမႀကီးေပၚတြင္တည္ရွိပါသည္။ အေနာက္ဖက္ကမ္းမွာ စစ္ကိုင္းၿမိဳ႕ျဖစ္၍ အေရွ႕ဖက္ကမ္းမွာ မႏၱေလးတိုင္း အမရပူရၿမိဳ႕ျဖစ္ပါသည္။ ဒု-အင္ဂ်င္နီယာမွဴးႀကီး (ျငိမ္း) ဦးေဌးျမင့္ႏွင့္ ဒု-အင္ဂ်င္နီယာမွဴးႀကီး(ျငိမ္း) ဦးစန္း၀င္းတို႔တည္ေဆာက္ခဲ့ေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။ တံတား၏ အလ်ားမွာ ၅၆၄၁ ေပ ျဖစ္ပါသည္။ တံတားအား ၂၀၀၈ ခုႏွစ္တြင္ ဖြင့္လွစ္ခဲ့ေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။ ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (အင္း၀) သက္တမ္းကုန္ေနမႈေၾကာင့္ တည္ေဆာက္ခဲ့ရေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္ စစ္ကိုင္းတိုင္း ခႏၱီးခရိုင္တြင္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္စဥ္က ဤတံတားႀကီးေပၚသို႔ အႀကိမ္ႀကိမ္ျဖတ္သန္းသြားဖူးပါသည္။
(၆) ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (အင္း၀)
ဧရာ၀တီျမစ္ေပၚတြင္ တည္ေဆာက္ခဲ့ေသာ ျမစ္ကူးတံတားမ်ားအနက္ ပထမဆံုးတည္ေဆာက္ခဲ့ေသာ တံတားျဖစ္ပါသည္။ အဂၤလိပ္နယ္ခ်ဲ႕ကိုလိုနီမ်ားမွ တည္ေဆာက္ခဲ့ေသာတံတားျဖစ္ပါသည္။ ၁၉၃၄ တြင္ ၿပီးစီးခဲ့ေၾကာင္းမွတ္သားရပါသည္။ တံတား၏ အလ်ားမွာ ၃၉၆၀ ျဖစ္ပါသည္။ အေနာက္ဖက္ကမ္းမွာ စစ္ကိုင္းတိုင္း စစ္ကိုင္းၿမိဳ႕ျဖစ္ စစ္ကိုင္းၿမိဳ႕ျဖစ္၍ အေရွ႕ဖက္ကမ္းမွာ မႏၱေလးတိုင္း အမရပူရၿမိဳ႕ျဖစ္ပါသည္။ မီးရထားႏွင္ကား ႏွစ္မ်ိဳးလံုးသြားလာႏိုင္ေသာ တံတားႀကီးျဖစ္ပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္ လမ္းအထူး (၁၁) ခ်င္းျပည္နယ္တြင္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္စဥ္က အႀကိမ္ႀကိမ္အခါခါ ျဖတ္သန္းသြားဖူးပါသည္။ ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (အင္း၀)ႏွင့္ ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (ရတနာပံု) တို႔သည္ နီးကပ္စြာတည္ရွိပါသည္။ အင္း၀တံတား၏ Down Stream ဘက္တြင္ စမံု ၊ ပန္းေလာင္ ၊ ေဇာ္ဂ်ီႏွင့္ ဒု႒၀တီတို႔ ျမစ္ေလးစင္းေပါင္းဆံုခဲ့ေသာ ျမစ္ငယ္ျမစ္သည္ ဧရာ၀တီျမစ္၏ အေရွ႕ဖက္မွ စီး၀င္ပါသည္။ ျမစ္ငယ္ျမစ္ႏွင့္ ဧရာ၀တီျမစ္တို႔အၾကားတြင္ အင္း၀ၿမိဳ႕ေဟာင္းတည္ရွိပါသည္။
(၇) ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (ပခုကၠဴ)
မႏၱေလးတိုင္း ပုဂံေညာင္ဦးၿမိဳ႕နယ္အတြင္းရွိ လက္ပံေျခေပၚေက်းရြာႏွင့္ မေကြးတိုင္းေဒသႀကီး ပခုကၠဴၿမိဳ႕သို႔ ဆက္သြယ္ေပးေသာ တံတားႀကီးျဖစ္ပါသည္။ တံတား၏ အလ်ားမွာ ၁၃၅၃၇ ေပ ျဖစ္ပါသည္။ ၂၀၁၁ တြင္ ဖြင့္လွစ္ေၾကာင္းသိရွိရပါသည္။ DMD (W) ဦးဟန္စိုးႏွင့္ DE (တံတား) ဦးေရႊေလးတို႔ ပူးတြဲတည္ေဆာက္ေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။ ယခုအခ်ိန္ထိ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အရွည္ဆံုးတံတားႀကီးျဖစ္ပါသည္။ မီးရထားႏွင္ကား ႏွစ္မ်ိဳးလံုးသြားလာႏိုင္ေသာ တံတားႀကီးျဖစ္ပါသည္။ ဧရာ၀တီျမစ္၏ အႀကီးဆံုးျမစ္လက္တက္ျဖစ္ေသာ ခ်င္းတြင္းျမစ္သည္ တံတားႀကီး၏ Up Stream ဘက္ ျမစ္၏ အေနာက္ဖက္မွ စီး၀င္ပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္ ၿမိဳင္-ေတာမ-ဂန္႔ေဂါလမ္း လုပ္ငန္းခြင္သို႔ သြားေရာက္ရာတြင္ အႀကိမ္ႀကိမ္အခါခါ ျဖတ္သန္းဖူးပါသည္။
(၈) ဧရာ၀တီျမစ္ကူးတံတား (အေနာ္ရထာ)
မေကြးတိုင္းေဒသႀကီး မေကြးခ႐ိုင္ ေခ်ာက္ၿမိဳ႕ႏွင့္ မေကြးတိုင္းေဒသႀကီး ပခုကၠဴခ႐ိုင္ ဆိပ္ျဖဴၿမိဳ႕တို႔အား ဆက္သြယ္ထားေသာ တံတားႀကီးျဖစ္ပါသည္။ တံတား၏ အလ်ားမွာ ၅၁၉၂ ေပ ျဖစ္ပါသည္။ ၂၀၀၁ တြင္ ဖြင့္လွစ္ခဲ့ေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။ အင္ဂ်င္နီယာမွဴးႀကီး (ၿငိမ္း) ဦးစိုးဟန္မွ တည္ေဆာက္ခဲ့ေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။ ေယာေခ်ာင္းႏွင့္ ေက်ာေခ်ာင္းေပါင္းဆံုခဲ့ေသာ နာမည္ေက်ာ္ ေယာေခ်ာင္းသည္ တံတားႀကီး၏ Up Stream ဘက္ ျမစ္၏ အေနာက္ဖက္မွ ဧရာ၀တီျမစ္အတြင္းသို႔ စီး၀င္ပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္ ဆိပ္ျဖဴ-ေဆာ-ကန္ပက္လက္လမ္း လုပ္ငန္းမ်ားစစ္ေဆးရာတြင္လညး္ေကာင္း ၊ ကံတြင္းတံတား(ေရွာင္ကြင္းလမ္း) လုပ္ငန္းမ်ားေဆာင္ရြက္ရာတြင္လည္းေကာင္း တံတားႀကီးအား အႀကိမ္ႀကိမ္ျဖတ္သန္းဖူးပါသည္။
