دیابت بارداری به وضعیتی گفته میشود که در آن بالا رفتن قند خون برای نخستین بار در دوران بارداری بروز کند. این وضعیت تقریباً در ۴٪ بارداریها بروز میکند و در زنانی دیده میشود که سابقهی قبلی دیابت مزمن ندارند.
تعریف استاندارد دیابت این است که در دو نوبت آزمایش در خون سیاهرگی در حالت ناشتا، مقدار قند خون بالاتر از mg/dL ۱۲۶ باشد. دیابت معمولاً بین هفتههای ۲۴ و ۲۸ حاملگی ظاهر میشود و ترشح همزمان هورمون لاکتوژن جفتی نیز سبب میشود که حساسیت مادر نسبت به انسولین کاهش پیدا کند.
در اکثر زنان به علت تغییرات هورمونی در حین بارداری سطح قند خون افزایش مییابد، ولی به اندازهای نیست که موجب دیابت شود. برخی از هورمونهای جفتی که موجب انتقال مواد غذایی از مادر به جنین میشوند و نیز هورمونهایی که موجب حفظ قند خون مادر میشوند، با عمل انسولین مخالفت میکنند. در صورتی که لوزالمعده نتواند انسولین به مقدار کافی تولید کند، در نهایت، منجر به بروز دیابت میشود.
دیابت مادر میتواند عوارض زیادی داشته باشد. در صورتی که در اوایل بارداری بروز کند، ممکن است موجب عوارض مادرزادی در جنین و نیز افزایش خطر سقط جنین شود. در سهماههی دوم و سوم، دیابت مادر موجب رشد بیش از حد جنین میشود. نوزاد بزرگ و با وزن تولد بالا میتواند منجر به زایمان پرخطر و آسیب حین تولد گردد. احتمال پایین افتادن قند خون نیز در دورهی نوزادی پدید میآید.
با توجه به این عوارض، بهترین کار آن است که تلاش شود از بروز دیابت در دوران بارداری جلوگیری به عمل آید. برخی از عوامل، خطر بروز دیابت بارداری را افزایش میدهند:
- اضافهوزن قبل از بارداری
- وجود قند در ادرار
- اختلال تحمل گلوکز
- سابقهی خانوادگی
- سابقهی نوزاد با وزن تولد بیشتر از kg ۴
- سابقهی مردهزایی
- سابقهی دیابت در بارداری قبلی
- پُلیهیدرآمنیوس
البته بسیاری از زنانی که دچار دیابت بارداری میشوند، هیچکدام از این عوامل خطر را ندارند. ازاینرو، لازم است که در هفتهی ۲۴ تا ۲۸ بارداری، غربالگری با تست تحمل گلوکز انجام شود.
درمان دیابت بارداری معمولاً بهصورت رعایت رژیم غذایی، فعالیت بدنی، و در صورت لزوم مصرف انسولین است.