Güvercin Kayası, Anadolu’da benzerlerine çok rastlayabileceğiniz kale-kent yapısının öncü örneklerindendir.
Aksaray ilinin Çatalsu Köyü yakınlarındadır. 7000 yıllık tarihi bir geçmişe sahip olan bu kent, aynı zamanda Melendiz suyu kıyısındadır. Günümüzde ise Mamasın Baraj Gölü içerisinden yükselmiş bir kaya kütlesi gibi durmaktadır.
MÖ 5200-4750 yılları arasında bölgenin göç yolları üzerinde bulunmuş, önemli bir konuma sahip olmuştur. Bu bölgenin arkeolojik kazı çalışmaları ilk defa 1996 yılında başlayıp hala da devam etmektedir.
Kazılar sırasında çanak, çömlek , damga ve mühürler bulunmuştur. Buluntulardan yola çıkılarak bu bölgelerin Doğu Anadolu ve Kuzey Mezopotamya ile ilişkilerinin olduğunu söyleyebiliriz.
Bu bölgedeki yerleşim bir köy yerleşkesidir. Mimarisi ise önceden planlanmış bir şekilde oldukça düzgün tasarlanmıştır. Evlerin 20-30 metrekarelik tek odalı evler olduğu da çalışmalar sonrasında anlaşılmıştır.
Ayrıca burada geçmişte yaşamış halkın tarım ve hayvancılıkla uğraştığı ve başlıca tarım ürünlerinin de buğday ve arpa olduğu, evcil hayvan olarak da koyun, sığır ve keçi besledikleri öğrenilen diğer bilgilerdir.
